Scharnierjaar 2025 maakte keuze tussen vrijheid en autocratie duidelijker
Voor de wereld was 2025 een scharnierjaar. De beweging die de voorgaande jaren was ingezet met de pandemie die de kwetsbaarheid van de globale economie liet zien en grootschalige oorlogen op het Europese continent en in het Midden-Oosten kreeg met de transsectionele 'America first' politiek van Trump de gedaante van een nieuwe internationale orde. De oude waarin internationale instituties zoals die van de VN en WTO domineerden werd opgeschud en deels afgebroken. Europa moet meer op eigen benen staan en moet daar aan wennen. Dat heeft behalve in Europa ook in het Nederlandse binnenland gevolgen.
Van rompkabinet naar verdere versplintering
Na de versplintering van het kabinet PVV, NSC, VVD, BBB, bleef een rompkabinet van de laatste twee over. Onder voormalig topambtenaar Schoof gaat het demissionair het nieuwe jaar in. Nieuwe verkiezingen formaliseerden de versplintering van het politieke stelsel met maar liefst vijf partijen met tussen de 11% en 17% van de stemmen en 10 partijen met tussen de 1% en 6%. En dat terwijl één partij, de NSC die bij de vorige verkiezingen van 2023 een achtste van de stemmen haalde gewoon is uitgewist. Er is geen enkele zetel van over. Verkiezingen en politiek zijn zo deels een soort van zero-sum game geworden in de slechtste zin van het woord: als we niet alles krijgen dan maar niets. Is het de autocratische druk van verre buitenlanden die ook hier het politieke klimaat onder druk zet? Grote samenhangende problemen als stikstof en woningnood worden door zero-sum partijen liefst alleen lokaal bekeken en dat is weinig behulpzaam.
† Leo Beenhakker, Rinus Israel, JanOudenaarden, Gerard Cox, Joke Bruijs, Ton Kooren, Jan Schoots, Marianne Faithfull, Brigitte Bardot |
Omdat burgers niet veelvertrouwen meer hadden in politiek kozen ze de laatste jaren voor zover ze kozen hetzij extreem of ze zwalkten deels naar een nieuwe messias. Deze keer lijkt Wilders daarvoor een vrij speelveld te hebben. De populariteit van de nuchtere Bontebal is niets meer en minder dan een terugkeer van wat ooit de grootse partij was.
-WithoutText-S-M.jpg)
Brigitte Bardot overleed 28 december. Foto in het Amerikaanse Screenland Maart 1959 / cco
De binnenlandse politiek kende geen rust. In mei nam Pieter Omtzigt afscheid van de Kamer. Zijn vertrek, ingegeven door een burnout, sloeg een gat in de NSC.Eerder en liet een politiek landschap achter zonder een van zijn meest kritische en vasthoudende stemmen.
Kort daarna stortte het kabinet in. Op 3 juni viel het kabinet Schoof, omdat de PVV zich terugtrok over asiel en migratie. Premier Dick Schoof gaf aan dat er geen inhoudelijke breuk was, maar zonder de PVV had de coalitie geen meerderheid meer. Nederland trad daarmee in de rij van landen waar kabinetten steeds vaker voortijdig sneuvelen. Een analyse op 7 juni toonde dat flankpartijen het bestuur structureel instabiel maken.
De zomer bracht nog meer onrust. Het conflict in Gaza leidde tot felle debatten in Den Haag. Minister Veldkamp (NSC) stapte op, omdat hij vond dat Nederland een harder standpunt moest innemen tegen Israël. Kort daarna verlieten alle NSC-ministers het kabinet, waardoor de coalitie opnieuw verzwakte.
Leo Beenhakker en Johan Cruijff tijdens een training van Ajax in 1981. Foto Rob Bogaets -Anefa Nat Archief cco
Komende vrouw en gaande man
Ook lokaal speelde veel. De goederenoverslag in de Rotterdamse haven daalde opnieuw. Oorzaken waren onder meer geopolitieke spanningen, vertragende terminals en tegenvallende vraag. Tegelijkertijd werd geïnvesteerd in CO₂-infrastructuur en cybersecurity om de haven toekomstbestendig te maken.
In de Rotterdamse gemeenteraad werden concrete stappen gezet: vergaderingen in mei gingen over de komst van de MS Silja, uitbreiding van deelfietsen en steun aan pleeggezinnen. Wonen bleek hét breekpunt in de stadspolitiek. Terwijl landelijke wetgeving rond huurbevriezing wankelde, stelde de VVD-fractie voor de sociale huur volledig af te schaffen. Leefbaar Rotterdam reageerde verbijsterd. Het debat over de betaalbaarheid van wonen is daarmee heter dan ooit. We namen afscheid van een oude burgemeester en kregen een nieuwe.
† Claudia Cardinale, Gene Hackman, Robert Redford,Hans van Manen, Robert Wilson, David Lynch, Rob Reiner, Diane Keaton |
Einde van eerste kwart 21e eeuw
Naast de politieke storm bood cultuur broodnodige reflectie. IFFR 2025 bracht met Cinema Regained gerestaureerde klassiekers en vernieuwende documentaires. Oscar-genomineerde films als The Brutalist en Memoir of a Snail trokken volle zalen.
Maar 2025 was ook een jaar van verlies. Gene Hackman werd herdacht als “everyman en rebel”, een acteur die gewone mensen grootse diepte gaf. Jan Oudenaarden, Rotterdamse schrijver en stadsgids, kreeg warme herinneringen van vrienden en lezers. Hans Wiegel, de man die de VVD omvormde tot volkspartij, overleed in mei.
In Rome nam de wereld afscheid van paus Franciscus, waarna Leo XIV als nieuwe paus gekozen werd. Elk overlijden markeerde het einde van een tijdperk, en een herinnering aan de rol die individuen spelen in cultuur en politiek. Aan het slot van deze paragraaf passen ook de herinneringen van Aboutaleb.
En we hebben de beste 25 films van de eeuw voor u op een rijtje gezet. 1 maal gezien door de ogen van 16 filmcritici uit de hele wereld en 1 x gezien vanuit Rotterdam.
† Derek Sauer, Frits Bolkestein, Peter Arnett, Hans Wiegel , Paus Franciscus, Jan Terlouw, Arnulf Rainer |
Lokaal tegenwicht
Wat hangen blijft is dat Nederland en Europa zich op een kruispunt bevinden. Politieke instabiliteit ondermijnt de uitvoerbaarheid van beleid, zoals de opeenvolgende kabinetsvallen aantonen. Geopolitiek werd duidelijk dat de ‘vrede’ van Trump en Poetin niet samenvalt met die van Europa en Oekraïne. Rechtdoor richting een houdbare democratie en 'vrije' wereld of een afslag richting een wereld die voor ons bepaald wordt. Door autocraten of door algoritmen en AI.
Tegelijk boden columns en het lokale tegenwicht aan het wereldnieuws Grote geopolitieke conflicten werden daardoor naast de voor ieder mens even belangrijke wereld van alledag geplaatst: zorgen om de buurt, persoonlijke herinneringen, subtiele ironie. Ze herinnerden eraan dat naast macht en handel ook onze directe omgeving en de verhalen, emoties en individuele stemmen daarover bepalen hoe wij de wereld begrijpen.
Waarden delen
De maanden januari tot en met augustus 2025 laten zich zo aan een kant lezen als een kroniek van botsende democratieën en autocratieën, van binnen- en buitenlandse spanningen. Van Trumps inauguratie tot politieke struikelpartijen in Den Haag, van de oorlog in Oekraïne en het drama in Gaza tot Rotterdamse debatten en het afscheid van markante figuren als Hans Wiegel, Gene Hackman, Jan Oudenaarden en Leo Beenhakker. Aan de andere kant als de som van individuele die meer is dan de delen waaruit onze directe omgeving bestaat. Over beide berichten, verslag doen en duiding geven is de uitdaging waar V&M elke week opnieuw voor staat.
Als wij als samenleving en als individu iets uit het bovenstaande kunnen leren is het allereerst dat we moeten bepalen wie ‘wij’ zijn. Juist daar wringt het. Voor sommigen is dat wij vanzelfsprekend, anderen zijn op drift of voelen zich terecht of onterecht bedreigd. Politieke versnippering is niet of niet alleen een organisatorisch probleem. Het is ook een cultureel feit. Democratie vergt, net als taal en cultuur, een minimum aan gedeelde waarden – een basis van gezamenlijkheid. Waar die ontbreekt, moet zij worden hersteld. Gebeurt dat niet, dan blijft alleen strijd over. En daarvan is er meer dan genoeg.
.gif)
