CPB: Belastingstelsel bevoordeelt de rijken en vergroot ongelijkheid
Het Nederlandse belastingstelsel draagt bij aan een eerlijke samenleving — zo luidt tenminste de veronderstelling. Maar een nieuw rapport van het Centraal Planbureau laat zien dat de praktijk er anders uitziet: Wie bovenaan de inkomens- en vermogensladder staat, heeft meer mogelijkheden om de belastingdruk te verlagen dan wie daar onder staat. Door inkomen en vermogen in een bv onder te brengen, kunnen de rijksten belasting jarenlang uitstellen en hun vermogen sneller laten groeien. Ondertussen betalen gewone werknemers braaf hun tarieven. Dat concludeert het Centraal Planbureau (CPB) in haar dit voorjaar verschenen rapport*.
Economische ongelijkheid groeit
Tussen 2011 en 2019 is het aandeel van het totale inkomen dat naar de top 1% gaat gestegen van 12% naar 15%. Voor de 0,01% hoogste inkomens zijn de reële inkomens gemiddeld met ruim 70% toegenomen, terwijl de inkomens van de laagste 99% slechts 4 tot 8% stegen.
Ook de vermogensongelijkheid neemt onderliggend toe, al lijken algemene indicatoren dat te verhullen. De vermogensverschillen tussen eigenwoningbezitters en huurders, en tussen directeuren-grootaandeelhouders (dga's) en andere werkenden, zijn door stijgende huizenprijzen en groei van aanmerkelijk belangvermogen fors groter geworden. De economische ongelijkheid, geholpen door de het belastingstelsel, groeit. Dat is politiek oneerlijk
Vermogensmobiliteit en kansengelijkheid
Kansen worden in Nederland steeds vaker bepaald door de plek waar de wieg staat. Kinderen van ouders uit de top 1% komen gemiddeld in het 82e percentiel van de vermogensverdeling uit; voor kinderen van de top 0,01% is dat zelfs het 96e percentiel.
Vermogen wordt dus sterk doorgegeven aan de volgende generatie, nog vóórdat erfenissen een rol spelen. Dit is nadelig voor de brede welvaart: een deel van de samenleving krijgt zo niet de kans om hun volledige potentieel te bereiken. Bovendien schaadt deze machtsconcentratie de economische dynamiek en productiviteit.
Op papier progressief, de praktijk is anders
Hoewel de inkomstenbelasting op papier progressief is (hogere inkomens betalen een hoger percentage), ziet de praktijk er anders uit. De meest welvarende huishoudens gebruiken de besloten vennootschap (bv) om de belastingdruk te drukken.
Door winsten in de bv te laten zitten, wordt de box 2-belasting langdurig uitgesteld. Dit vermogen rendeert vervolgens fiscaal gunstiger dan in box 3. De cijfers liegen niet: de top 0,01% keerde tussen 2011 en 2019 slechts 14% van de totale winst uit.
Middenklasse en fiscale regelingen
Niet alleen aan de absolute top zijn er verschillen. Ook binnen de middenklasse zorgen regelingen rondom eigenwoningbezit en pensioenopbouw voor grote verschillen in belastingdruk bij een gelijk bruto-inkomen. De economische onderbouwing hiervoor ontbreekt vaak. Daarnaast remt de huidige erf- en schenkbelasting de vermogensoverdracht nauwelijks af door de vele ruime vrijstellingen.
Tijd voor keuzes
Het CPB schetst twee richtingen voor de politiek. Ten eerste: Verstoringen aanpakken zonder extra herverdeling: Stop met onnodig dure regelingen en voorkom dat belastingen eindeloos kunnen worden uitgesteld. Ten tweede: Gebruik een aanpak mét meer herverdeling: Belast verschillende vormen van inkomen en vermogen (werk, winst, vermogen) gelijker.
In beide scenario's geldt: door fiscale mazen te dichten, ontstaat een efficiënter stelsel. De middelen die hiermee vrijkomen, kunnen worden ingezet om minder kansrijke gezinnen te ondersteunen. De hoogste bomen vangen op dit moment dus minder wind — en dat is geen natuurverschijnsel, maar een politieke keuze.
Meer info: CPB rapport De hoogste bomen vangen minder wind: belastingdruk op inkomens en vermogens
.gif)
