Klimaat is in Antalya óók belangrijk: COP31 in teken van geopolitiek

10 november 2026 door een van onze redacteuren

Bomen, koelte en zuurstof. Foto Lefteye81, pixa

De VN-klimaattop in het Turkse Antalya vindt plaats van 9 tot en met 20 november 2026, in een klimaat waarin de 1,5 graad-grens opwarming uit het Parijs-akkoord van 10 jaar geleden volgens recente VN-rapporten inmiddels praktisch onhaalbaar is geworden. De nadruk ligt daarom niet langer op het maken van nieuwe beloftes, maar op concrete uitvoering, financiering en coalitievorming. Veel meer is niet haalbaar. En door alles heen speelt - naast twee oorlogen in het centrum van het Euraziatische continent en de terugtrekking van de VS uit COP en het VN-klimaatverdrag - de mede door Rusland en China aangewakkerde Noord-Zuidtegenstelling. 

In het geval van het opwarmende klimaat is kritiek overigens niet ten onrechte: Europa en de VS zijn historisch immers de grootste uitstoters.

Grootse broeikasgasuitstoters wereldwijd in 2025 volgens data van EDGAR 2026-rapport EU. Infografiek v&m

 Als je naar het heden kijkt is China met bijna 16 miljard ton CO₂-equivalent echter veruit de grootste uitstoter en kunnen andere BRICS-landen – waarvan met name India een groeiende CO₂-grootmacht is – ook bogen op een enorme uitstoot.

De geopolitieke verhoudingen staan extra op scherp door het besluit van de Amerikaanse president Donald Trump om de VS opnieuw terug te trekken uit het Parijs-akkoord en het VN-klimaatverdrag. Trump zette deze stap al een eerste keer in juni 2017 (wat in november 2020 officieel van kracht werd, al maakte president Biden dat in 2021 weer ongedaan). Direct bij de start van zijn tweede termijn in 2025 herhaalde hij dit besluit, waardoor de VS in 2026 opnieuw officieel buiten spel staat. De Amerikaanse regering weigert een officiële delegatie naar Antalya te sturen.

Trump's VS  

De beweegredenen vanuit het Witte Huis zijn niet bepaald omgeven met diplomatieke nuance: het beleid wordt gedreven door klimaatontkenning en een roofkapitalistisch eigenbelang waarin fossiele winning ("drill, baby, drill") en korte-termijnwinsten voor de eigen industrie vooropstaan. Internationale klimaatafspraken worden door de regering-Trump afgeschilderd als een onrechtvaardige herverdeling van Amerikaanse welvaart en een obstakel voor de nationale economie.

Toch is de VS niet helemaal afwezig. De Democratische overwinning bij de recente tussentijdse verkiezingen betekent dat het Congres de geldkraan voor verdere afbraak van klimaatregels via de begroting kan dichtdraaien. Volgens analyses van onder meer Covering Climate Now en Climate.Table reizen Democratische Congresleden, gouverneurs en bedrijven bovendien wel af naar Turkije om te laten zien dat grote delen van de Amerikaanse economie simpelweg doorgaan met de energietransitie.

Turkije / Australië

Het gastheerschap van de top is dit year in handen van een ongebruikelijk duo. Turkije treedt op als fysiek gastland en leidt de vrijwillige actie-agenda, terwijl Australië de formele onderhandelingen presideert. Turkije benut de conferentie om zijn strategische en imperiale ambities in West-Azië, het Midden-Oosten en Afrika kracht bij te zetten. Ankara profileert zich als bemiddelaar en bondgenoot van het Mondiale Zuiden, maar hinkt op twee gedachten: het land wil tegelijkertijd de centrale doorvoerhub worden voor fossiele brandstoffen uit de regio en bouwt zelf nog steeds kolencentrales (zoals vastgelegd in rapporten van ngo Urgewald). 

Ondertussen worstelen andere individuele sleutelspelers met hun eigen rol en erfenis binnen dit dossier.

Rusland

Rusland lijkt op deze top een stevige portie diplomatieke cynisme af te leveren. Terwijl de agressieoorlog in Oekraïne niet alleen een menselijke ramp is, maar volgens onafhankelijk klimaatonderzoek ook naar schatting 150 miljoen ton extra CO₂-uitstoot en circa 10 miljard dollar aan directe milieuschade veroorzaakt, staat Moskou op COP31 met een uitgebreid paviljoen over duurzaamheidsdoelen (17 SDG's in 11 Dagen). De Russische delegatie gebruikt de top om te laten zien dat het niet geïsoleerd is, weigert elke verantwoordelijkheid voor de aangerichte ecologische schade in Oekraïne en vormt samen met andere fossiele producenten een blokkade tegen harde afspraken over het uitfaseren van olie en gas. Volgens satellietmetingen (zoals die van het Europese EDGAR-netwerk) is Rusland daarnaast verantwoordelijk voor het leeuwendeel van de ongecontroleerde, illegale methaanlekken in de regio.

Duitsland top CO@ uitstoter. CO2 uitstoot per EU land in 2023. Infographic: Europees Parlement

Duitsland

De grootste economie van Europa heeft zichzelf na 2011, om politiek opportunistische redenen, met stevige extra historische en economische ballast opgezadeld. Het besluit om alle kerncentrales definitief te sluiten, de Atomausstieg, wordt inmiddels breed door critici en politieke leiders in Berlijn gezien als een strategische misrekening. Om het wegvallen van kernenergie en Russisch gas op te vangen, moest Duitsland de afgelopen jaren terugvallen op het stoken van bruinkool en het importeren van Franse kernstroom. Het resultaat is dat het land de hoogste CO₂-emissies van de EU houdt en met hoge energiekosten kampt, wat het maatschappelijke en politieke debat over de energietransitie flink heeft doen kantelen.

Nederland

Nederland probeert op de top te manoeuvreren als klimaatkoploper en technologisch aanjager. Samen met zo'n tachtig andere landen (waaronder Colombia) trekt Nederland de coalitie om fossiele subsidies wereldwijd uit te faseren. Om de eigen industrie te beschermen tegen goedkopere, vervuilende import uit landen als de VS, steunt Nederland de Europese koolstofheffing aan de grens (CBAM). Daarnaast levert het land een hele praktische bijdrage: met Nederlandse satelliettechnologie (zoals TROPOMI en TANGO van TNO en ESA) worden methaanlekken wereldwijd live in kaart gebracht, waarmee grote uitstoters zoals Rusland met harde, onomstotelijke metingen worden geconfronteerd.

Meer info: COP31; Covering ClimateNow;   Climate.Table; EDGAR-netwerk; TROPOMI en TANGO​