'Het gevoel van machteloosheid bij burgers wanneer zij geconfronteerd worden met overheidshandelen dat niet of nauwelijks corrigeerbaar lijkt'
Wie maar enigszins kennis neemt van hetgeen overheden, beleidsmakers en handhavende instanties uitvoeren, komt al snel tot de conclusie dat er een gapend gat bestaat tussen de maatschappelijke realiteit en hetgeen overheden en politici menen te moeten uitvaardigen aan wet- en regelgeving, en voorgenomen beleid. VVD fractievoorzitter DilanYesilgös getuigde onlangs in de talkshow RTL Tonight van gebrek aan realiteitszin toen ze dit zei: “dit land snakt naar centrumrechts beleid”. Dat haar partij deel uitmaakt aan het huidige – nu demissionaire –centrumrechtse Kabinet met falend uitvoerend beleid, is kennelijk irrelevant.
Rechtsstaat
Het is niet verbazingwekkend dat -volgens een onderzoek van RTL - slechts 4 procent van de ingezetenen in dit land vertrouwen hebben in de politiek en in het bestuur in het algemeen. De nog steeds niet correct voor betrokkenen beëindigde Toeslagaffaire is slechts een voorbeeld van de wijze waarop ambtelijke beleidsmaker en politici de burgers machteloos maken. Vooraanstaand jurist Geert-Jan Knoops en politicoloog Robin Ravensbergen schreven daarover het onlangs uitgekomen boek Als de Rechtsstaat Faalt. Ze gaan daarin op de actualiteit en laten zien hoe de rechtsstaat functioneert, hoe deze soms faalt en wat er nodig is om hem weerbaar en rechtvaardig te houden voor ons allemaal.
Individu tegenover een machtige overheid
Vandaag & Morgen heeft dit boek onlangs besproken en daarna contact opgenomen met de auteurs. Ravensbergen en Knoops hebben na rijp beraad aangescherpte vragen voor deze publicatie per e-mail beantwoord. Zoveel is duidelijk aldus Ravensbergen: “Wij begrijpen goed de rode draad die u schetst: het gevoel van machteloosheid bij burgers wanneer zij geconfronteerd worden met overheidshandelen dat niet of nauwelijks corrigeerbaar lijkt. Vanuit strafrechtelijk verdedigingsperspectief zien wij iets vergelijkbaars. Ook daar kan een individu tegenover een machtige overheid komen te staan, waarbij het niet altijd vanzelfsprekend is dat rechtsstatelijke waarborgen effectief functioneren.”
De auteurs benadrukken dat een sterke democratische rechtsstaat gebaat is bij een goed functionerende en sociale samenleving. “Daarin moeten alle burgers – en in het bijzonder ook minderheden en kwetsbare groepen – daadwerkelijk beschermd worden en volwaardig kunnen participeren in het dagelijkse sociale verkeer. Wanneer burgers structureel ervaren dat zij buitenspel worden gezet, ontstaat er een kloof die het vertrouwen in de rechtsstaat ondermijnt, zoals ook beschreven in ons boek.”
Ze voegen daaraan toe dat specifieke vragen over efficiency in de zorg en de wijze waarop overheden contracten sluiten (en de achterliggende ideeën daarbij) met private partijen buiten hun directe expertise als strafrechtkantoor vallen. Het gaat in deze gevallen vooral om zaken op beleidsmatig en politiek terrein.
Onrechtmatigheden
Rotterdamse beleidsmakers en de dienstdoende wethouder van Leefbaar Rotterdam laten de ondersteuningsvragen van Wmo gerechtigden liever buiten beschouwing. Dat blijkt onder meer uit de overschrijding van de tijd die Wmo beleidsmakers nemen voor behandeling van het beroep op ondersteuning bij huishoudelijke taken of bij aangepast vervoer.
De gemeentelijke directie Maatschappelijke Zorg en Jeugdhulp binnen het cluster Maatschappelijke Ontwikkeling en Jeugdhulp kan worden verweten hun eigen beleidsregels te schenden. Deze zijn dit jaar vastgelegd.
De bijgestelde Beleidsregels 2025 wijzen op gelijkheidsbeginsel als vervat in het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap en trouwens ook rechtstatelijk zijn vastgelegd. Deze moeten op voet van gelijkheid worden behandeld. De praktijk wijst echter uit dat gemeentelijke beleidsuitvoerders de Wmo gerechtigden als te leveren ‘product’ beschouwen dat geen deel uitmaakt van het contract dat de gemeente met externe partijen heeft gesloten. Bijna gemeenteraad breed aangenomen moties over de wanprestaties in het Collectief Aanvullend Vervoer (CAV) worden niet aangepakt.
Doe-Niet variant
Aldus kan vervoersuitvoerder Trevvel tot het eind van de verlengde contractduur tot midden 2026 wanprestaties blijven leveren. De passagier moet in voorkomende gevallen nog steeds accepteren dat het AI rittenuitgifte systeem dusdanig is ingericht dat het twee uur kan duren voor de lichamelijk beperkte passagier zijn eindbestemming bereikt. De gemeentelijke dienst heeft intussen eenzijdig maatregelen getroffen over de tijdsduur van bestelling van de Trevvel vervoersdiensten. Deze maken het bijna onmogelijk binnen en redelijke tijd op een bijeenkomst of consult te komen. Dat was in het oude regime qua planning door de hulpvrager al nauwelijks haalbaar.
De Doe-Niet variant wordt ook toegepast in de 25 kilometer actieradius. Wmo gerechtigden die daarbuiten moeten worden vervoerd, worden volgend jaar doorverwezen naar Valys. Het bovenregionale contract met deze vervoerder loopt mogelijk volgend jaar af.
Bij de uitvoering van het vervoer van en naar het ziekenhuis is de gemeente Rotterdam halfslachtig. Trevvel mag dat vanaf Rotterdamse ziekenhuizen in gecombineerd vervoer uitvoeren binnen de grens van 25 kilometer. Wie op consult moet komen, mag blij zijn dat hij op tijd bij de specialist kan zijn.Een oogarts in het Ikazia Ziekenhuis meldde desgevraagd dat 50 procent van haar patiënten door de ‘methode Trevvel’ zich buiten het tijdslot moet melden. Dat is kennelijk voor beleidsmakers een probleem dat ze graag bij ziekenhuizen en hun patiënten neerleggen Aanspraak op dit vervoer kan volgens het ambtelijke afschuifsystem immers bij de Zorgverzekeringswet worden ondergebracht!
Mooie woorden met korte houdbaarheid
Zoveel is duidelijk: de gemeente Rotterdamse praktijk laat zien dat Beleidsregels eenzijdig overschreden kunnen worden, dat een ministerieel Hoofdlijnakkoord Ouderenzorg met betrokken partijen en het Zorginstituut Nederland voor kennisname voorbij kan komen en dat mooie woorden over het stellen van de Mens Centraal stellen in beleid vooral in verkiezingstijd zal wordt benoemd en daarna heel snel kan worden genegeerd.
.gif)
