SCP: Eigen sociale netwerk kleurt oordeel over nieuws

22 augustus 2026 door een van onze medewerkers

Media bepalen voor ons wat nieuws is, Foto Ronald P Glasbergen

Media bepalen niet wat mensen denken, maar wel waar ze aan denken. Klassieke mechanismen als agendasetting (media bepalen welke onderwerpen als belangrijk worden ervaren) en framing (media sturen hoe een onderwerp wordt begrepen) zijn nog altijd herkenbaar, maar in een gedigitaliseerd medialandschap zijn ze complexer geworden. Dat staat in het tweede rapport met de vraag hoe Nederlanders tot hun oordelen komen en de rol van de media daarin.

The Medium is the Message

Hoewel media en nieuws theoretisch van elkaar verschillen als kanaal en inhoud, vallen ze voor de ontvanger in de praktijk volledig samen [synoniemen.net]. Zonder een medium kan het nieuws de consument immers niet bereiken, waardoor de drager en de boodschap in de feitelijke ervaring onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Dit sluit aan bij de bekende visie van Marshall McLuhan dat het medium de boodschap ís: de techniek achter het kanaal vormt de manier waarop wij de actualiteit waarnemen en ervaren, waardoor de theoretische scheiding tussen vorm en inhoud voor de gebruiker volledig vervaagt.

Geïnformeerd van alle kanten

Nieuws bereikt mensen niet meer via een handvol vaste kanalen, maar via een netwerk van websites, apps, sociale media en gesprekken. Dat zorgt ervoor dat mensen dezelfde gebeurtenis via verschillende routes en met verschillende bijsluiters tegenkomen, wat kan leiden tot uiteenlopende interpretaties.

Uit onderzoek rond de Tweede Kamerverkiezingen van 2025 blijkt dat mensen gemiddeld zes van de aangeboden 25 informatiekanalen gebruiken.

Traditionele media als televisie en krantenwebsites staan nog steeds bovenaan, maar worden aangevuld met sociale media, nieuwsapps en gesprekken.

Jongeren hebben een digitaler en meer verspreid mediadieet; ouderen leunen sterker op televisie en gebruiken dat medium intensiever. Die verschillen zijn de afgelopen vijftien jaar groter geworden.

Grote rol voor traditionele media

Gevraagd waarop ze hun oordeel over Nederland baseren, zegt 63 procent dat traditionele media een grote rol spelen.

Sociale media worden door de meeste mensen juist als weinig betrouwbaar en weinig invloedrijk aangemerkt, al laten diepte-interviews zien dat dit beeld genuanceerder ligt dan mensen zelf denken. Negatieve eigen ervaringen wegen zwaar en zijn leidend als mensen een oordeel vormen over een concreet thema.

Positieve ervaringen wegen minder zwaar, mensen denken dan al snel dat zij geluk hebben gehad maar dat het probleem desalniettemin bestaat. De invloed van het sociale netwerk wordt door geïnterviewden doorgaans ontkend of gebagatelliseerd, maar de wetenschappelijke literatuur laat zien dat die invloed er wel degelijk is.

SCP meet 2 x per jaar de Nederlandse stemming

Het Sociaal en Cultureel Planbureau publiceert tweemaal per jaar een meting van de publieke stemming in Nederland. Dit tweede bericht van 2026 bestaat uit twee delen: een stemmingsbericht Burgerperspectieven 2026 en eenthemaberichtover media en opinievorming. Dat laatste rapport gaat in op de vraag hoe Nederlanders tot hun oordelen komen, met bijzondere aandacht voor de rol van media. Daarvoor werkte het SCP samen met mediawetenschappers van de Vrije Universiteit Amsterdam.

Virtuele gemiddelde Nederlander minder negatief over politiek

In de winter van 2025/2026 zijn Nederlanders iets minder negatief over het land dan in de zomer en nazomer van 2025, maar een pessimistische grondtoon blijft overheersen. Het aandeel dat vindt dat Nederland de verkeerde kant opgaat, daalde van 63 naar 53 procent.

Tegelijkertijd denkt 59 procent dat toekomstige generaties het slechter zullen krijgen dan nu, een percentage dat al jaren stabiel hoog is. Wie positief is, noemt doorgaans de komst van een nieuw kabinet als reden voor enig optimisme, waarbij men hoopt dat het kabinet-Jetten energiek aan de slag zal gaan.

Vertrouwen herstelt na Schoof-debacle

Het politieke vertrouwen herstelde zich na een dieptepunt in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2025. Inmiddels geeft 48 procent van de Nederlanders de regering een voldoende, tegen 37 procent in de zomer van 2025. Dat herstel komt vooral van hogere opgeleiden en aanhangers van D66, CDA en GroenLinks-PvdA, die onder het kabinet-Schoof weinig vertrouwen hadden en nu wat meer lucht voelen.

Aanhangers van de PVV, JA21 en FvD blijven juist wantrouwig, en ook hun tevredenheid met de democratie is beduidend lager dan gemiddeld. Hoewel een meerderheid van 67 procent de democratie als zodanig een voldoende geeft, is dat vertrouwen vooral gericht op vrije verkiezingen en vrijheid van meningsuiting; democratische waarden als gelijkheid en minderheidsrechten zijn veel minder op het netvlies van burgers.

Voordeel van de twijfel voor Kabinet-Jetten

Veel Nederlanders staan kritisch tegenover het kabinet-Jetten. Wie weinig vertrouwen heeft, twijfelt aan de daadkracht van een minderheidskabinet, is het oneens met de koers, of vindt dat de eerste maanden weinig hebben opgeleverd. Zelfs mensen die de regering een kleine voldoende geven, spreken van een slechte start en geven het kabinet voorlopig het voordeel van de twijfel.

De maatschappelijke zorgen veranderen nauwelijks. Immigratie en integratie, de woningmarkt, het politieke bestuur, de manier van samenleven en inkomensonzekerheid voeren al geruime tijd de lijst aan. Criminaliteit en veiligheid worden iets vaker als probleem benoemd dan eerder, terwijl klimaat en milieu iets verder wegglijden. De sterke punten van Nederland, de goede medische zorg, de welvaart, de onderlinge hulpvaardigheid en de infrastructuur, blijven opvallend stabiel.

Zorg over internationale situatie

Over de internationale situatie maakt 58 procent van de Nederlanders zich zorgen over de gevolgen voor het eigen leven, met name vanwege stijgende energieprijzen en de vrees dat Nederland betrokken raakt bij een oorlog. Die zorg is aanmerkelijk hoger dan vóór de oorlog in Oekraïne begon.

Een ruime meerderheid van 73 procent steunt het EU-lidmaatschap, maar over verdere samenwerking en uitbreiding zijn de meningen verdeeld. Opvallend is de brede steun voor meer militaire Europese samenwerking (72 procent), al wil verreweg het grootste deel van deze groep dat Nederland altijd zeggenschap over het eigen leger behoudt. Die combinatie, internationaal samenwerken én nationale autonomie bewaken, loopt als een rode draad door de opvattingen over Europa.

Opiniebewustzijn is van groot belang

De rapporten besluiten met een oproep tot meer opiniebewustzijn: aandacht voor hoe zowel individuen als de samenleving als geheel tot oordelen komen. In bezorgde tijden, met een kwetsbaar minderheidskabinet, aanhoudende internationale spanningen en een mediaomgeving die mensen in uiteenlopende informatiewerelden plaatst, is dat bewustzijn meer dan ooit van belang.

Meer info: Burgerperspectieven 2026 De stemming pdf 32 pp: Burgerperspectieven 2026 Thema media en opinievorming pdf 62 pp