Midterms herstellen democratische tegenmacht in VS
"Pretend I am on the ballot," riep president Donald Trump als verkiezingsleuze om de Republikeinse kandidaten voor de midterms te steunen. Het is makkelijk om te zeggen dat de kiezers Trump op zijn woord geloofd hebben ("Doe alsof ik op het stembiljet sta") en hem hebben weggestemd. Maar daarmee vergeet je het gezond verstand van veel gewone Amerikanen en het belang van hun portemonnee.
De Democratische Partij heeft een beslissende overwinning behaald en de controle over zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat heroverd.
Winst in beide huizen
De voorlopige en vrijwel volledige uitslag voor het Huis van Afgevaardigden: Democraten 234 van de 435 zetels, Republikeinen 139. Voor de Senaat zijn dat 54 van de 100 zetels (twee per staat) voor de Democraten en 44 voor de Republikeinen. De Democraten hebben daarmee een duidelijke meerderheid in beide huizen van het Congres, het Amerikaanse parlement.
Afgevaardigden
De Democraten hebben ten minste 27 zetels op de Republikeinen veroverd en komen daarmee op meer dan 234 zetels in het Huis van Afgevaardigden. De Democraten hebben daarmee een ruime meerderheid in het Huis. De winst werd verspreid over het land behaald, onder meer in cruciale battleground-districten in Pennsylvania, Californië, Arizona en Ohio.
Senaat: Texas en Michigan
De voorlopige uitslagen van onder meer CBS News laten zien dat de Democraten zeven zetels op de Republikeinen hebben veroverd en daarmee op een totaal van 54 senaatszetels komen. De Democraten hebben de meerderheid in de Amerikaanse Senaat in handen. Opvallend zijn onder meer de overwinningen in Texas en Michigan.
In Texas won het grote Democratische talent James Talarico de senaatszetel. De notoir Republikeinse staat had bijna veertig jaar geen Democraat meer in de Senaat gehad. Democraat Abdul El-Sayed won in Michigan en werd daarmee de eerste moslim die ooit tot de Amerikaanse Senaat is verkozen. In Kansas versloeg de Democratische kandidaat Hamilton de Republikeinse zittende senator Marshall, waarmee een einde kwam aan 91 jaar Republikeinse hegemonie.
29 van de 50 gouverneurs
Volgens voorlopige uitslagen van onder meer de New York Times en NBC News hebben de Democraten vijf gouverneurszetels op de Republikeinen veroverd. Daarmee komen ze op een totaal van 29 gouverneurs. Voor het eerst in een generatie hebben de Democraten daarmee een meerderheid van de vijftig Amerikaanse gouverneurszetels.
In Texas versloeg Gina Hinojosa de zittende gouverneur Greg Abbott. Zij wordt de eerste Latina-gouverneur van de staat én de eerste Democratische gouverneur van Texas in ruim dertig jaar. In Georgia wordt Keisha Lance Bottoms de eerste zwarte vrouwelijke gouverneur in de geschiedenis van de VS.
In Alaska, waar de Republikeinen de zetel verdedigen, en Kansas, waar de Democratische kandidaat Cindy Holscher nipt voorstaat, is de uitslag nog niet definitief bekend.
Staten, gemeenten en referenda
De VS zijn een federatie van vijftig staten. In 46 daarvan kozen kiezers vertegenwoordigers voor de lokale Senaat en het lokale Huis van Afgevaardigden. In totaal gaat het om meer dan 6000 zetels. Ook daar tekent zich historische winst voor de Democraten af.
Omdat de stemmen voor duizenden lokale functies, rechters, burgemeesters en andere openbare functies nog worden geteld, zijn de landelijke eindcijfers voor die categorieën nog niet volledig definitief.
Ook waren er diverse referenda. In staten als Nevada en Virginia stemden kiezers vóór het opnemen van het recht op abortus in de grondwet van de staat. In Missouri werd een voorstel afgewezen dat het recht op abortus weer wilde inperken.
Correctie op de macht
De winst van de Democraten bij de midterms betekent niet dat de Amerikaanse democratie onmiddellijk is hersteld. Trump blijft president en beschikt over ruime uitvoerende bevoegdheden. Maar een Congress dat niet langer vanzelf meegaat in zijn politieke agenda kan die macht begrenzen. Het kan onderzoek naar machtsmisbruik afdwingen, wetgeving blokkeren en de controlerende functie van het parlement nieuw leven inblazen.
Daarmee ontstaat in de VS een mogelijkheid die de afgelopen jaren uit beeld is geraakt: een politiek systeem waarin de president niet de enige maatstaf is voor wat democratisch aanvaardbaar is in een rechtstaat. Een Democratische meerderheid kan de afbraak van waarborgen en instituties van de rechtstaat afremmen en herstel mogelijk maken.
Voor terugkeer naar een normale democratie is meer nodig dan één verkiezingsuitslag. Ook de politieke cultuur en (dis-)respect voor grondwet en de uitslag van verkiezingen zullen moeten veranderen. De midterms kunnen Amerika en de wereld wel laten zien dat de Amerikaanse politieke cultuur nog over een werkend correctiemechanisme beschikt. En dat is van niet-geringe betekenis.
Laatste oproep van Trump: ''Please pretend that I am on the ballot'. Screenshot v&m van yt
.gif)
