250 jaar onafhankelijkheid VS en de hete adem van Trump
Op 4 juli 1776 werd in Philadelphia, midden in de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog, de Verklaring van Onafhankelijkheid ondertekend. Daarmee mag het land met de eer strijken de blauwdruk voor de moderne democratische rechtsstaat te hebben ontworpen. Hoewel er met de maatstaven van nu gemeten destijds nog van alles aan mankeerde - het duurde immers tot de afschaffing van de slavernij (1865), het vrouwenkiesrecht (1920) en de Civil Rights Act (1964) voordat die belofte voor álle burgers gold - vieren de Amerikanen dit weekend een monumentale mijlpaal. Maar het is een mijlpaal waar deels een donkere schaduw overheen ligt.
Geest van de vrijheid aan weerszijden van de oceaan
Het Amerikaanse vrijheidsstreven ontstond destijds niet zomaar. Het was een directe reactie op de torenhoge Britse belastingen, die weer voortkwamen uit de kostbare Brits-Franse rivaliteit en de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) in Europa en de Amerika's. Maar er lag een diepere, ideologische laag onder. Ze werd gedreven door de 18e-eeuwse verlichtingsidealen: individuele vrijheid, vrijheid van meningsuiting, religieuze tolerantie en het recht op een gekozen regering die zich aan de wet moet houden.
Het waren dezelfde idealen die dertien jaar later, op 14 juli 1789, in Frankrijk tot de revolutie zouden leiden. Een revolutie die behalve Frankrijk ook een groot deel van Europa voorgoed zou transformeren. Een revolutie die overigens mede werd aangewakkerd door de schulden die het Franse koningshuis had opgelopen door de Amerikaanse opstandelingen financieel en met troepen te steunen.
Feestvieren in een veranderend klimaat
Nu, 250 jaar later, zijn de festiviteiten in de VS op 3 juli al losgebarsten. Maar de sfeer is beklemmend. Het oosten van het land, inclusief de hoofdstad Washington D.C., zucht onder een extreme hittegolf die door klimaatverandering flink is versterkt. Er worden her en der noodmaatregelen genomen om slachtoffers door de hitte te voorkomen.
De ironie wil dat de VS precies op dit historische moment een 47e president hebben die van die door de mens veroorzaakte klimaatverandering niks wil weten, en die de vrijheid waar het hem uitkomt probeert in te perken.
Aanval op de instituten
De voorbeelden van zijn grillige politieke koers stapelen zich op. Het niet accepteren van verkiezingsuitslagen die in zijn nadeel uitvallen met de bestorming van het Capitool in 2021 als absoluut dieptepunt - toont aan hoe wankel de democratische basis kan worden. Daarnaast probeert de president systematisch kritische geluiden uit de pers te smoren. Het sluiten van de zender Voice of America, omdat de berichtgeving hem niet beviel, is daar een pijnlijk en niet op zichzelf staand voorbeeld van.
Wetenschap
Naast de democratische instituten ligt ook de wetenschap onder vuur. Terwijl de overweldigende meerderheid van de wetenschappers wereldwijd concludeert dat de opwarming van de aarde sinds het midden van de 20e eeuw direct wordt veroorzaakt door menselijke activiteit, verwerpt de president deze consensus expliciet en herhaaldelijk.
Zo noemde hij vorig jaar in een VN-toespraak de waarschuwingen over het klimaat nog 'oplichting van de wereld'. Die retoriek herhaalde hij begin dit jaar tijdens het World Economic Forum in Davos, waar hij pogingen om de klimaatverandering in te dammen wegzette als een 'groene zwendel'. Dit blijft niet beperkt tot woorden alleen: het heeft concrete beleidsmatige gevolgen, met als meest ingrijpende daad de formele terugtrekking van de VS uit het Klimaatakkoord van Parijs aan het begin van dit jaar.
Ondermijning van de revolutie
Natuurlijk is niet alles wat deze president uit naam van zijn rechts-conservatieve politiek doet per definitie ongegrond; hij vertegenwoordigt tenslotte een belangrijk deel van het electoraat. Hij lijkt echter met zijn diepe, agressieve polarisatie te vergeten dat hij president voor alle burgers dient te zijn. Diezelfde polarisatie kweekt hij ook in de rest van de wereld en speelt daarmee vaak tegenstanders van de democratie in de kaart.
Juist op het moment dat het land zijn 250-jarig bestaan viert, bevindt de Amerikaanse democratie zich met hem en zijn verdeelpolitiek in een identiteitscrisis. De realiteit is dat de huidige politieke koers in Washington een bedreiging kan zijn voor de fundamentele vrijheden waar de aanhangers van de Amerikaanse Revolutie in 1776 ooit voor hebben gevochten. Dat is de donkere schaduw van deze regering. Of moet je zeggen van dit regime?
.gif)
