In 'Nachtdier' pleit Anne Rats overtuigend voor onversneden woede

18 februari 2025 door Han van der Horst

Nachtdier. Foto H Veen / courtesy Theater aan de Schie

Zelden wordt in het theaterhet slot van het stuk al meteen aan het begin weggegeven. Anne Ratsdoet dat wel in haar nieuwe voorstelling Nachtdier. Ze gaat een moord plegen en de manier waarop zij dat vertelt maakt duidelijk dat die gruwelijk wordt. Het slachtoffer zal van het begin tot het eind beseffen wat hem overkomt. 

Een dik uur staat Anne Rats in haar eentje op het toneel. Ze begint alseen ontredderde vrouw en langzaam maar zeker hervindt zij haar krachten zelfvertrouwen. Dat gebeurt op heftige wijze. Er komt zelfs een sloophamer aan te pas. Aan het eind is het publiek even buiten adem als Anne Rats zelf. Het heeft tevens begrepen waarom dit stuk Nachtdier heet. 

AnneRats stichtte samen met haar echtgenoot Coen Wouterse – zoon van Jack – het in Schiedam gewortelde toneelgezelschap DeStokerij. Ze begon haar carrière als Otje een Tv-serie uit 1998 naar het gelijknamige boek van Annie M.G. Schmidt. Tegenwoordig is zijactrice, theatermaker, regisseur en bij gelegenheid zangeres. 

Devoorstelling Nachtdier vindt plaats op de begane grond van een heel bijzondere locatie in Schiedam: de Sodafabriek, een vervallen pakhuiscomplex dat rond 1800is gebouwd door een telg van het roemruchte geslacht Nolet. In het gebouw bevinden zich nog de installaties van de wasmiddelenfabriek De Ster, die er in de twintigste eeuw lange tijd functioneerde. De Sodafabriek verbergt zich achter de monumentale achttiende eeuwse Tuinlaan en hete ongeveer even oude stadspark De Plantage. 

Al jaren bevindt de Sodafabriekzich in een traag proces van restauratie. Het gebouw wordt ondertussen gebruikt door kunstenaars en jonge starters met een culturele inslag. Een groot gedeelte is bedoeld voor evenementen, bijvoorbeeld bruiloften. Er kan geen blind paard schade doen. 

De tribunes waarop het publiek Nachtdier gadeslaat, zijn van oud hout. Voor het decor is gebruik gemaakt van wat er zoal aan planken en tafels rondslingerde: de zaal vertoont eenzelfde aanblik van ontreddering als de geheel in het zwart gestoken Rats. 

Zij identificeert vijanden: dat zijn niet alleen haar belagers maar ook het “tut tu ho ho en “kalmte kan je redden” – volk waar toe wij zelf behoren: de sussers, de mensen die “Blijf nou rustig” zeggen als iemand in hun omgeving uit zijn vel springt. Ik moest de hele tijd denken aan een collega die me placht te adviseren: “Ga nou niet als een wilde om je heen slaan”. 

Accepteer het. Vergeet het. Leer er mee leven. Geef het een plaatsje. 

Allemensen worden in hun leven wel eens diep gekwetst: in hun lichamelijke integriteit, in hun overtuigen, in hun professionaliteit, in hun zelfrespect. Dan worden wonden geslagen die niet helen. Je ligt ‘s-avonds te schudden en te beven in bed terwijl je bedenkt wat je had kunnen terug zeggen of doen. Maar dan is het te laat en de volgende dag ben je gekalmeerd. Of je durft niet. Of je laat je bepraten door je omgeving: “Wees nou de wijste”. De krenkingen stapelen zich op. Ze etteren voort in je geheugen. 

In Nachtdier komt het tenslotte tot een magistrale uitbarsting van woede. Dat gaat gepaard met een voorbeeldige en bloedige wraakneming. Anne Rats draagt als het ware háár razernij op aan iedereen die zich heeft laten sussen, vooral door de laffe omgeving.

Dat maakt Nachtdier tot een overtuigend pleidooi voor onversneden woede. Niet alleen om wat je persoonlijk is aangedaan maar ook om wat de planeet overkomt of weerloze mensen. Sta de bullebakken te weer met je magistrale toorn. 

Doe als Anne Rats. 

​