VN dag 1: Guterres State of the World
New York, dinsdag, VN.
Tijdens zijn openingstoespraak bij het Algemeen Debat van de 81e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op 22 september schetste VN-secretaris-generaal António Guterres, die eind dit jaar aftreed, een indringend beeld van de huidige geopolitieke situatie. Volgens Guterres vergroten de breuklijnen in de wereld zich in een alarmerend tempo: 'Scheuren zijn het afgelopen decennium veranderd in ravijnen'. Hij stelde dat de huidige crises, van oorlogen en toenemende ongelijkheid tot de klimaatcrisis en kunstmatige intelligentie, geen losstaande gebeurtenissen zijn, maar 'hoofdstukken van hetzelfde verhaal, het verhaal van macht'.
Een plaats voor Afrika in de Veiligheidsraad
De wereld verschuift onomkeerbaar naar een multipolaire orde. Guterres waarschuwde echter voor versnippering en het ontstaan van twee vijandige blokken. In plaats daarvan pleitte hij voor een netwerk van multipolaire machtcentra (networked multipolarity) waarin meerdere invloedssferen samenwerken binnen het internationaal recht. Hiervoor is een fundamentele hervorming van de VN-Veiligheidsraad noodzakelijk, die nu nog de machtsverhoudingen van direct na de Tweede Wereldoorlog weerspiegelt. Met name de positie van Afrika moet hierin worden herzien: 'Een 21e-eeuwse Veiligheidsraad zonder permanente Afrikaanse zetels is onrechtvaardig en onverdedigbaar'.
Vier uitdagingen voor de macht
Om de koers van de mensheid te bepalen, formuleerde de secretaris-generaal vier grote uitdagingen op het gebied van macht:
Vrede en veiligheid
Guterres hekelde het feit dat internationaal recht en menselijke waardigheid op grote schaal worden geschonden. Hij wees op de escalerende conflicten in het Midden-Oosten, waar de geweldspiraal na de terreuraanslagen van Hamas op 7 oktober en het daaropvolgende grootschalige offensief in Gaza aan blijft houden: 'Zogenaamde bestanden stelden nauwelijks meer voor dan iets kleinere vuren, waarbij burgers de prijs blijven betalen'. Daarnaast noemde hij expliciet de brute Russische invasie in Oekraïne, de burgeroorlog in Soedan en de escalatie in Myanmar. Zijn boodschap aan de wereldleiders was helder: 'Gevechten moeten stoppen. Humanitaire hulp moet stromen en de navigatierechten en -vrijheden moeten volledig worden hersteld in overeenstemming met het internationaal recht'.
Ongelijkheid als machtsprobleem
Ongelijkheid moet niet enkel economisch worden benaderd, maar als een verdeling van macht over kansen en middelen. Terwijl de wereld nog nooit zo rijk was, worden ontwikkelingslanden geplet door onbetaalbare schulden. Guterres stelde dat ' geen enkel land een duurzame toekomst mag worden ontzegd omdat het zich aan de verkeerde kant van een diep ongelijk financieel systeem bevindt'. Ook benadrukte hij genderongelijkheid en feliciteerde hij de VN met het bereiken van volledige gender parity binnen het senior leiderschap. Hij voegde daaraan toe: 'Gelijkheid is geen droom. Het is een besluit. Als de Verenigde Naties kunnen veranderen, kunnen overheden dat ook.
Klimaatcrisis en de fossiele industrie
De klimaatcrisis noemde hij de grootste intergenerationele machtsonbalans, waarbij de ene generatie de toekomst van de volgende inteert. Guterres pleitte voor een rechtvaardige overgang naar schone energie en haalde scherp uit naar grote oliebedrijven die miljardenwinsten boeken terwijl de schade op de gemeenschap wordt afgewenteld: 'Decennialang heeft big-oil (de olie-industrie) de atmosfeer behandeld als een open riool en gecasht op de gevolgen... De vervuiler moet betalen'.
Kunstmatige intelligentie en technologie
AI biedt enorm veel potentie, maar vormt een groot risico als er geen toezicht en verantwoording is. Guterres sprak zijn zorgen uit over autonoom dodelijke wapens en riep op tot strikte internationale kaders: 'Kinderen mogen nooit de proefkonijnen worden van ongereguleerde systemen en... beslissingen over leven en dood mogen nooit aan machines worden overgelaten. Moordrobots mogen geen plaats hebben in onze toekomst'.
Tien jaar VN Secretaris-Generaal
In de slotfase van zijn speech blikte Guterres terug op zijn tienjarige ambtsperiode en de laatste 100 dagen die hem nog resten als secretaris-generaal. Hij benadrukte dat ware macht niet draait om dominantie, maar om het bouwen aan een toekomst die voor iedereen werkt. Hij sloot zijn toespraak strijdbaar af met de belofte dat hij zich ook na 1 januari 2027 zal blijven inzetten voor de waarden van het VN-Handvest:
'Waar ik ook ben, wat ik ook doe, ik zal blijven opkomen voor de overtuiging dat vrede mogelijk is, dat menselijke waardigheid universeel is, dat de macht van het recht moet zegevieren over het recht van de macht... en ik zal nooit, maar dan ook nooit opgeven'.
.gif)
