Als echte schoolmeester zocht ik naar 'petite histoire'
Onze gastheer woonde in een mooie, vooroorlogse woning aan een singel. Hij leek verrast toen Nel ook meekwam. Een kleine, magere man, die ooit in het stadhuis een ware angstcultuur had gekweekt.*
Op tafel stond al een theepot klaar. Toen we gingen zitten, vroeg hij uiteraard naar de reden van mijn bezoek en ik vertelde over mijn scripties, het bezoek van zijn zoon aan Rotterdam en mijn uiteindelijke doel: een boek over de NSB in Rotterdam: “Daarin kunt u niet ontbreken.”
“U moet weten dat ik alles heb opgeschreven voor mijn kinderen,” zei hij, “mijn memoires.” Daarna begon hij met de eerste verontschuldiging: “Ik droeg nooit een NSB-uniform en heb nooit iemand gedwongen om lid van De Beweging te worden.”
Ik had weinig aan die beweringen, omdat ik voor mijn boek vooral benieuwd was naar reacties van de ambtenaren en de bevolking. Als echte schoolmeester zocht ik naar petite histoire (leuke verhalen).
Uniform
In het stadhuis was volgens mijn gastheer alles koek en ei. Toen ik vermeldde een foto van hem in NSB-uniform te hebben, schrok hij zichtbaar. “Dat was maar één keer, toen Mussert het stadhuis bezocht.” De burgemeester – persoonlijke vriend en vertrouweling van Mussert – had erom gevraagd, begreep ik.
Het uniform bleef maar in zijn gedachten rondspelen en hij kwam er voortdurend op terug (zelfs in later gestuurde brieven). Na een uurtje vonden Nel en ik het wel genoeg en stapten we op, na hem bedankt te hebben. Pas op de terugtocht zei Nel me dat ik vergeten was naar zijn memoires te vragen.
Brieven
Een paar dagen later kreeg ik een verwarde brief. Hij zou nog vijf brieven ter verontschuldiging schrijven, waar ik op een gegeven moment niet meer op reageerde. In zijn laatste epistel vertelde hij de voedselvoorziening in de hongerwinter te hebben geleid en zo velen te hebben geholpen; wrang om te lezen.**
Ook vroeg hij weer om foto’s van NSB’ers in uniform niet in mijn boek te plaatsen: “Ze zijn weerzinwekkend.” Zijn laatste zin was: “Zouden we niet een streep onder alles zetten?”
Memoires
Ondertussen kreeg een historicus de eervolle opdracht van het gemeentebestuur om een boek over Rotterdam in de oorlog te schrijven. Hij kwam na een bezoek aan het archief bij mij langs. In de fractiekamer vertelde ik hem dat hij mijn stukken mocht lezen en gebruiken. Ik nam me wel voor om vóór zijn publicatie mijn eigen boek op de markt te brengen.
Tijdens een vervolggesprek op het stadhuis vertelde ik hem over mijn bezoek in Zwolle en gaf hem het adres en telefoonnummer. Hij bleek er erg blij mee.
Het werken aan mijn eigen boek verliep langzaam (politiek actief) en ik moest hier en me een hiaat opvullen. Ik kreeg een idee en belde naar mijn kennis in Zwolle of ik misschien de memoires kon lezen. Tot mijn verrassing vertelde hij me die te hebben meegegeven aan de historicus die over Rotterdam in de oorlog ging publiceren.
Nul op het rekest
Enigszins verrast zocht ik contact en vroeg of ik de memoires mocht lezen, maar ik stuitte tot mijn verbijstering op een botte weigering. “Ik heb u het adres van de belangrijkste collaborateur in Rotterdam gegeven en daarnaast heb ik u ook van andere relevante informatie voorzien.”
Hij bleef weigeren, wat mij er toe aanzette zo snel mogelijk – zonder de memoires, maar met de brieven ter verontschuldiging – mijn eigen boek te schrijven, opdat het geen mosterd na de maaltijd zou worden. Binnen een maand was het klaar, met een voorwoord van burgemeester Opstelten, die zichtbaar schrok toen hij de foto op de kaft zag waarop te zien is hoe zijn voorganger P.J. Oud door NSB’ers gebruuskeerd wordt.
Presentatie
Bij de presentatie van het boek over Rotterdam tijdens de oorlog bedankte de auteur me, maar hij zweeg over zijn weigering mij de memoires van mijn kennis uit Zwolle te geven. In het boek stond mijn boekje wel op de literatuurlijst en werd ik zowaar kort geciteerd. Achteraf begreep ik wel dat iemand die van zijn publicaties moet leven zijn bronnen niet graag deelt, maar in dit geval?
* Wie zijn naam wil weten, moet mijn boekje maar kopen.
** Mijn oma en een tante zijn in de hongerwinter van 1944 omgekomen. Ik ben van 1947.
.gif)
