Hoe Rotterdam de boot had kunnen missen

15 november 2025 • 03:48 door Han van der Horst

Bld. AI geïnstrueerd door de auteur

Verleden week wijdde het Algemeen Dagblad een groot stuk aan wat er had kunnen gebeuren als België en Nederland verenigd waren gebleven. Dat was geen toeval. Het AD maakt net als de Volkskrant en Trouw deel uit van een Belgisch concern, dat in Brussel ook de dagbladen De Morgen en Het Laatste Nieuws uitgeeft. Laatstgenoemde krant vroeg zijn lezers hoe zij over hereniging zouden denken. De reacties zijn gemengd.

Verleden maand al meldde de Vlaams Nationalistische premier van België Bart de Wever dat het uiteenvallen van de zeventien Nederlanden als gevolg van de Tachtigjarige Oorlog de grootste ramp was die onze landen ooit getroffen had. Hij bepleitte een herleving van de Benelux om te beginnen. Het publiek reageerde verbaasd. Je hoorde hier en daar geluiden dat Nederland dan zou moeten opdraaien voor de gaten in de Belgische begroting.

Nu heeft ook de Vlaamse premier Matthias Diependaele, een partijgenoot van De Wever, zich achter de hereniginggedachte geschaard. Vandaar de nieuwe aandacht in de pers.

Dat is niet voor de eerste keer. Een jaar of tien geleden heb ik al eens met een redacteur van het AD zitten fantaseren over de herenigde Nederlanden. We trokken historische lijnen door en we constateerden dat de economische kern van dit koninkrijk dan niet de Randstad zou zijn maar een bandstad van Brussel via Mechelen, Antwerpen, Breda, Dordrecht, Rotterdam en Delft naar Den Haag. Amsterdam was in onze fantasie een toeristisch centrum met driehonderdduizend inwoners en een Franstalige minderheid omdat het naast Brussel een van de twee hoofdsteden was. De regering zat in Den Haag en het parlement in Brussel. En zo fantaseerden we voort. Het werd een mooi stuk.

Nu gaan mijn gedachten opnieuw uit naar de herenigde Nederlanden. Wat zou dat voor Rotterdam betekenen.? Allereerst denk je natuurlijk dat het er als grootste havenstad van een land met dertig miljoen inwoners prachtig bij zou liggen. Dat is nog maar de vraag. Het zou ook een achterafstad kunnen zijn die in alle opzichten door Antwerpen in de schaduw werd gesteld.

Goed, stellen wij ons voor, dat België zich in 1830 niet had afgescheiden. De koppige Willem I komt in 1829 te overlijden en zijn zoon Willem II staat constitutionele hervormingen toe van het soort dat men in België al lang eiste. Beide landen blijven verenigd.

In dat geval was het economisch zwaartepunt in Wallonië terecht gekomen. Daar was met steun van Willem I al een behoorlijke ontwikkeling op gang gekomen, gedragen door de mijnbouw. België was na het Verenigd Koninkrijk het eerste land in Europa met een echte industriële revolutie. Het was het achtergebleven Nederland op alle manieren voor. Hiervan zou de haven van Antwerpen veel profijt gehad hebben. De stad heeft destijds veel actie gevoerd voor een ijzeren Rijn, een spoorweg naar het Ruhrgebied. Die is ook aangelegd maar heeft uiteindelijk veel minder betekend dan men ervan had gehoopt. Tegenwoordig is een belangrijk stuk op Nederlands grondgebied gesloten.

Antwerpen lobbyde niet alleen voor die spoorweg maar ook voor een groot kanaal naar de Rijn. Dat heeft Nederland heel lang bewust tegengehouden. De latere NSB-leider Anton Mussert dankte zijn landelijke bekendheid aan een grote actie om de Eerste Kamer zo´n kanaal te laten tegenhouden nadat de Tweede er al mee akkoord was gegaan. Dit alles speelde rond 1930.

In een Koninkrijk der Verenigde Nederlanden was zo´n kanaal er gegarandeerd al voor 1870 gekomen. Daarmee was dan de noodzaak weggevallen om de Nieuwe Waterweg aan te leggen. Antwerpen was dan de grootste haven van Europa geworden, terwijl Rotterdam zich hoogstens had kunnen ontwikkelen tot een middelgrote stad.

Voordeel: we hadden het natuurgebied De Beer nog, evenals een landelijk Rozenburg en de nu betreurde dorpjes Blankenburg en Nieuwe Sluis. In 1940 hadden de Duitse bommenwerpers koers gezet naar Antwerpen en niet naar Rotterdam. We konden dan nu spelevaren en een beetje wadlopen in de dichtgeslibde Maas.

En in de geschiedenisboekjes zou staan: In de negentiende eeuw al miste Rotterdam definitief de boot. Had best gekund.

Overigens bestaat er al sinds jaar en dag een Schelde-Rijnkanaal. Over de aanleg daarvan werden Nederland en België het in 1963 eindelijk eens.

hanvanderhorst@vandaagenmorgen.nl