Mantelzorgers krijgen veel op hun bord en overheidssteun sluit er vaak slecht op aan
Het combineren van een zware zorgtaak met werk, een gezin en een sociaal leven stelt miljoenen Nederlanders dagelijks voor een lastige spagaat. Uit nieuw onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat de huidige ondersteuning nog veel te vaak schuurt met de praktijk. Om overbelasting te voorkomen, is er dringend een omslag nodig naar hulp die wél aansluit op het dagelijks leven van intensieve mantelzorgers.
Helft zwaar belast
Nederland telt ruim 5,5 miljoen mantelzorgers, van wie bijna 3 miljoen een grote zorgtaak dragen. Dat zijn enerzijds de intensieve helpers, die meer dan acht uur per week fysieke of praktische hulp bieden. Anderzijds gaat het om centrale verzorgers, die de continue organisatie en regelgeving rondom hun naaste dragen. De druk op deze groepen is hoog: 28 procent van de intensieve helpers en 19 procent van de centrale verzorgers voelt zich ernstig belast, tegenover 11 procent gemiddeld.
Veel impact
Die belasting hakt erin. Vooral het combineren van zorg met een baan vormt een groot knelpunt voor meer dan de helft van de intensieve helpers en 40 procent van de centrale verzorgers. Velen schroeven hun werkuren terug, nemen vakantiedagen op of stoppen zelfs helemaal met werken. Daarnaast passen mantelzorgers hun woonsituatie aan en leveren ze in op sociale contacten om het vol te blijven houden.
Dilemma PGB
De zoektocht naar de juiste ondersteuning legt een ingewikkeld stelseldilemma bloot, zoals bij het Persoonsgebonden Budget (PGB). Het PGB geeft zorgvragers regie en biedt een manier om mantelzorgers te vergoeden, maar het brengt ook een zware papierwinkel, frauderisico's en vervagende grenzen tussen werk en familie met zich mee. Het alternatief (het PGB schrappen en alles via reguliere thuiszorg regelen) is echter geen optie. Dat zou de toch al overbelaste thuiszorg direct laten vastlopen, de overheidskosten opjagen en het nodige maatwerk schrappen. Elke beleidskeuze, van een vast tarief tot inkomensafhankelijke toetsing, verschuift het probleem simpelweg van het ene vlak naar het andere.
Waar het vastloopt
Het SCP laat zien dat het huidige systeem op meerdere fronten wringt. De formele thuiszorg sluit niet altijd goed aan, gemeentelijke loketten en regelingen zijn te bureaucratisch of onbekend, en op de werkvloer ontbreekt het aan flexibiliteit en voldoende zorgverlof. Bovendien draaien mantelzorgers op voor onvoorziene kosten, terwijl er behoefte is aan erkenning en financiële ademruimte.
Naar een praktische en integrale oplossing
Voor een oplossing pleit het SCP voor een integrale aanpak door gemeenten, zorgprofessionals, werkgevers en de overheid. De focus moet verschuiven van uitsluitend de zorgvrager naar de draagkracht van de mantelzorger zelf. Dat vraagt om gelijkwaardige samenwerking met de thuiszorg, meer maatwerk op de werkvloer en een eenvoudig, vrij besteedbaar budget waarmee mantelzorgers snel de hulp kunnen inschakelen die op dát moment nodig is.
Meer info: Mantelzorg versterken met oog op de toekomst (SCP, PDF).