Verkiezingen Israël: Gaza, Iran en de grenzen van politieke verandering
Dinsdag 27 oktober zijn er parlementsverkiezingen in Israël. De uitkomst kan grote gevolgen hebben voor de toekomst van de hele regio. Op het spel staan onder meer de toekomst van jonge nu opgroeiende Palestijnen en Israëli's en op zijn minst een deel van oorlog en vrede in een deels, Syrië, Iran, Turkije, Irak, Jemen, steeds conservatievere regio.
Politiek verdeeld landschap
De aanloop erheen laat een verdeeld politiek landschap zien waarin de ideologische verschillen en de electorale belangen op scherp staan. Volgens recente peilingen van Israëlische en internationale media zoals The Jerusalem Post,The Times of Israel en Al Jazeera staat oud-legerchef Gadi Eisenkot met zijn partij Yashar (Recht Vooruit) aan kop met 20 tot 23 zetels, terwijl de Likoed-partij van premier Benjamin Netanyahu schommelt rond de 18 tot 20 zetels. Ondanks deze voorsprong van de oppositie dreigt er een politieke impasse. Aangezien er minimaal 61 van de 120 zetels in de Knesset nodig zijn voor een meerderheid, halen noch het pro-Netanyahu blok (ca. 50–51 zetels), noch de zionistische oppositie (ca. 51–55 zetels) zelfstandig de benodigde cijfers.
Sleutelpartijen uit verschillende hoek
In deze strijd om de macht spelen twee politiek geheel verschillende groepen een beslissende rol als mogelijke sleutelpartijen (kingmakers): enerzijds extreemrechtse religieuze partijen anderzijds de verenigde Arabische partijen.
Patstelling in de peilingen Volgens een laatste peiling van The Times of Israel, gepubliceerd op 22 oktober 2026, is er sprake van een absolute nek-aan-nekrace tussen de politieke partijen en kampen in aanloop naar de verkiezingen. Yashar, De centrumgerichte oppositiepartij , geleid door Gadi Eisenkot, wordt volgens deze peiling de grootste partij met 23 zetels. De Likud-partij van premier Benjamin Netanyahu volgt daar vlak achter met 21 zetels. Achter de twee koplopers komen volgens deze peiling 7 middelgrote partijen Yashar 23 zetels Likud 21 zetels Yachad (de partij van voormalig premier Naftali Bennett): 11 zetels Yisrael Beytenu (militante oppositiepartij): 9 zetels Gezamenlijke Lijst (Arabische partij): 9 zetels Shas (ultraorthodox): 8 zetels Verenigd Thora-Jodendom (ultraorthodox): 8 zetels The Democrats (links): 8 zetels Otzma Yehudit (extreemrechts): 8 zetels Het lijkt geen van beide blokken te gaan lukken om een duidelijke meerderheid te behalen in het parlement. |
Expats kunnen de doorslag geven
Er is een opmerkelijke mobilisatie plaats onder Israëlische expats. Omdat de Israëlische kieswet voorschrijft dat burgers (met uitzondering van diplomaten) uitsluitend op Israëlisch grondgebied kunnen stemmen, is er een grootschalige reisbeweging op gang gekomen. Berichten in Israëlische media maken melding van tientallen chartervluchten, waarbij naar schatting alleen al ruim 50.000 van de 180.000 in de VS wonende Israëliërs naar het moederland terugkeren om hun stem uit te brengen. Aangezien deze groep expats in meerderheid als liberaal of progressief wordt gezien en overkomt om tegen de huidige regering te stemmen, heerst er binnen Likoed grote bezorgdheid. Dit leidde op regeringsgezinde kanalen en sociale media reeds tot felle discussies over het stemrecht van geëmigreerde burgers.
Hebron De schietpartij bij Hebron van 23 oktober 2026 heeft de politieke spanningen in Israël, vier dagen voor de parlementsverkiezingen extra hoog opgestuwd. Voor premier Benjamin Netanyahu, die in de peilingen een nek-aan-nekrace voert en de meerderheid dreigt te verliezen, is de aanval een directe aanleiding om zich te profileren als de sterke leider die hard optreedt tegen terrorisme. Zijn extreem rechtse bondgenoten willen nog veel harder optreden. |
Veiligheid centraal
Het regeringsbeleid omtrent veiligheid staat centraal in de verkiezingsstrijd. Arabisch-Israëlische kiezers uiten zware kritiek op het beleid van minister Ben-Gvir. Cijfers gepubliceerd door het dagblad Haaretz laten zien dat het aantal moorden binnen de Arabische gemeenschap onder zijn ministerschap is opgelopen tot meer dan 300 in 2025, een ruime verdubbeling vergeleken met de 149 slachtoffers in het jaar vóór zijn aantreden. Aan de andere kant zet Netanyahu zijn militaire resultaten in als troefkaart, waarbij hij wijst op de uitschakeling van de top van Hamas en het verzwakken van Hezbollah. Deze boodschap wordt echter doorkruist door aanhoudende juridische spanningen, waaronder recente zaken die Netanyahu aanspande tegen lokale journalisten die publiceerden over de waarschuwingen die voorafgingen aan de aanslagen van 7 oktober 2023.
Uiterst rechts als sleutel Netanyahu-blok
Kleine, uiterst rechtse partijen zoals Otzma Yehudit van minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir behouden een enorm sleutelgewicht binnen het pro-Netanyahu-blok.
Arabische partijen als sleutel Eisenkot-blok
Aan de andere kant bepalen de Arabisch-Israëlische partijen (waaronder de Verenigde Arabische Lijst, Hadash, Balad en Ta'al) de rekenkundige kansen van de oppositie.
Nog geen fundamentele koerswijziging
De verkiezingen kunnen Netanyahu ten val brengen, maar een wisseling van de macht betekent nog geen fundamentele koerswijziging. Ook zijn belangrijkste tegenstanders wijzen een onafhankelijke Palestijnse staat af en willen de Israëlische veiligheidscontrole over het gebied tussen de Jordaan en de Middellandse Zee handhaven. Wel kan een andere coalitie verschil maken voor de uitbreiding van nederzettingen, het optreden van kolonisten en diplomatie.
In Gaza blijft de vraag hoe Hamas uit het bestuur kan worden verdrongen en politiek perspectief voor de Palestijnse bevolking te laten ontstaan. Tegelijkertijd kan Netanyahu, zelfs als zijn partij verliest, opnieuw proberen een conservatieve meerderheid te vormen waarbij ook een dergelijk uitzicht ontbreekt.
De uitkomst na de verkiezingen is bovendien van belang voor de verhouding met Washington. Trump steunt Netanyahu publiekelijk, maar Amerikaanse en Israëlische belangen, met name rond een afloop van de oorlog met Iran, kunnen uiteenlopen. De Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van 3 november kunnen de politieke speelruimte voor Trump veranderen.
Het veranderende krachtenveld in het Midden-Oosten biedt ook kansen. Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Egypte kunnen regionale partners voor een Israël dat ook Palestijnse rechten serieus neemt.
Een mogelijke tweestatenoplossing waar veel Europese partners van Israël op inzetten is bovendien geen kant-en-klaar antwoord op de territoriale versnippering, nederzettingen, Jeruzalem en de veiligheid van Israël. Turkije en Iran blijven invloedrijke niet-bondgenoten, terwijl ook Irak en het ambivalente Qatar eigen belangen hebben.
In Syrië zijn de nieuwe machthebbers sterk afhankelijk van Turkije. Het buurland is daardoor geen zelfstandige factor van gewicht. Turkije daarentegen heeft daarmee wel een belangrijker stem in toekomstige regionale verhoudingen gekregen. De vraag is of een nieuwe Israëlische regering deze verschuivende verhoudingen kan benutten voor een bredere politieke regeling, of dat de regionale machtsstrijd en de Palestijnse kwestie ad infinitum voortduren.
Vooraan op het wereldtoneel
Intussen zijn het verkiezingen die ook ver buiten de regio met grote belangstelling gevolgd worden, Israël, Palestina en het wijdere Midden-Oosten hebben immers al meer dan een halve eeuw lang een rol vooraan op het wereldtoneel.
.gif)
