Miljarden voor stikstof maar €1,6 miljard bleef op de plank liggen: Boeren en Politiek wilden niet

12 juli 2026 door een van onze redacteuren

Foto Ralph R px

De Algemene Rekenkamer publiceerde onlangs het rapport Focus op stikstof van veehouderijen, waarin de ammoniakuitstoot uit stallen van veehouders over de periode 2019 tot 2025 onder de loep wordt genomen. De bevindingen zijn opvallend: er is veel geld uitgegeven, er is enig resultaat geboekt, maar de meest impactvolle groep is nauwelijks bereikt.

De overheid stelde in die periode ruim €4,2 miljard beschikbaar om veehouders vrijwillig te laten stoppen. Die investering had effect: de stalemissies daalden met 18%, ofwel 10,7 kiloton, waarvan de helft direct toe te schrijven is aan de beëindigingsregelingen. Maar liefst 38% van het budget, zo'n €1,6 miljard, bleef onbenut. De regelingen waren toegankelijk voor alle veehouders, maar grote groepen wilden er geen gebruik van maken. Met het onbenutte budget had nog eens 3,3 kiloton extra reductie behaald kunnen worden.

Tussen 2019 en 2025 zijn stalemissies met 10,7 Kton (18%) gedaald. Beeïndigingsregelingen voor veehouders droegen hier voor 50% aan bij. Dat had dus duizenden tonnen meer kunnen zijn.

Slechts 2%

Het probleem concentreert zich bij de rundveehouders. Zij zijn verantwoordelijk voor 57% van alle stalemissies, maar slechts 2% deed mee aan een beëindigingsregeling, tegenover 5% van de kippenhouders en 8% van de varkenshouders. De stalemissies van rundvee daalden daardoor met slechts 11%, terwijl die van varkens met 35% afnamen.

Schijnbeleid van kabinet Schoof

Daar komt een politieke factor bij. Het kabinet Schoof, dat regeerde van 2 juli 2024 tot 23 februari 2026 en steunde op BBB en PVV, had weinig animo om boeren onder druk te zetten. BBB is immers direct voortgekomen uit het boerenprotest tegen het stikstofbeleid. Vrijwillige regelingen pasten politiek goed: er was formeel beleid en er stond budget, maar de wil om dat budget te benutten of de regelingen aantrekkelijker te maken voor aarzelende boeren ontbrak. Het resultaat was in feite schijnbeleid: miljarden beschikbaar stellen om aan juridische en Europese verplichtingen te voldoen, terwijl politiek niemand in de coalitie er belang bij had dat het echt aansloeg.

Zonder uitzicht

Het plan voor zonering rond kwetsbare natuurgebieden biedt weinig perspectief. Juist binnen één kilometer van die gebieden zijn voornamelijk rundveehouders actief, verantwoordelijk voor 69% van de emissies in die zones. Maar omdat zij het minst geneigd zijn vrijwillig te stoppen, valt van zonering weinig te verwachten zonder dwingende maatregelen.

Ongemakkelijke conclusie

De conclusie van de Rekenkamer is ongemakkelijk maar helder. Het beleid pakte goed uit voor sectoren die toch al bereid waren te stoppen. De rundveehouderij, met het grootste aandeel in de emissies en de sterkste aanwezigheid nabij kwetsbare natuur, is met vrijwilligheid en politieke halfslachtigheid nauwelijks te kraken.

Meer info: rapport Focus op stikstof van veehouderijen​