Hoog & Laag II: De sociale mix en de veranderende binnenstad
In het voorjaar van 2023 vond in het Rotterdamse WORM/UBIK een bijzondere reeks live talkshows plaats onder de noemer Hoog & Laag. Dit drieluik – getiteld De Straat, De Wijk en De Stad – bracht Rotterdammers van uiteenlopende achtergronden en generaties samen rond één centrale vraag: hoe verandert onze stad, en wie verandert er mee?
De talkshows, een initiatief van Vandaag&Morgen.nl in samenwerking met partners als Cool aan de Gang, Polaris, WORM en de gemeente Rotterdam, waren in meerdere opzichten uniek: journalistiek van inhoud, cultureel van vorm, en sociaal van intentie. Ze ontstonden met minimale middelen, maar maximale betrokkenheid. De gesprekken, poëzie, muziek en beeldfragmenten die op deze avonden te zien waren, zijn dankzij YouTube blijvend toegankelijk – en vormen zo een blijvend spoor in het collectieve geheugen van de stad.
Een kleine productie met grote inzet Dat deze reeks überhaupt van de grond kwam, is te danken aan de vrijwillige inzet van circa 25 medewerkers, technici, moderatoren en betrokken Rotterdammers. Van cameramensen tot gastvrouwen, van dichters tot denkers – de meeste werkten onbezoldigd of voor een symbolisch bedrag. Last but not least moet hier Ed de Meyer worden genoemd: filosoof, opbouwwerker en één van de drijvende krachten achter de organisatie. |
Binnenstadswijken
Sociale structuur en bewonersinitiatief
Joke van der Zwaard woont sinds 1974 in het Oude Westen en is medeoprichter van de Leeszaal Rotterdam West. Zij vertelde hoe dit bewonersinitiatief ontstond als reactie op het sluiten van de buurtbibliotheek. Vanuit leegstand, donaties en samenwerking met vrijwilligers groeide de Leeszaal uit tot een laagdrempelige ontmoetingsplek. De leeszaal combineert toegang tot boeken met een culturele en sociale functie: debat, ontmoetingen en informele netwerken. Het initiatief wordt volledig gerund door vrijwilligers en vormt een voorbeeld van hoe bewoners zelf publieke ruimte kunnen creëren en behouden.
Van der Zwaard, oorspronkelijk ontwikkelingspsychologe en onderzoekster, betoogde dat de waarde van mensen niet afhankelijk is van hun economische status. Ze stelde dat het stedelijk beleid, zoals de Rotterdamwet en de ‘Woonvisie’, expliciet gericht is op het terugdringen van sociale huur en mensen met lagere inkomens. Dit leidt volgens haar tot verdringing en een gebrek aan zeggenschap van bewoners. Ze pleitte voor het erkennen van sociaal en cultureel kapitaal van bestaande bewoners, en voor voorzieningen die ontmoetingen mogelijk maken: winkels, garages, buurtplekken.
Films, verhalen en het gevoel van thuis
Filmmaker Ineke Smits, geboren en getogen in Rotterdam, woont tegenwoordig in de wijk Cool. Ze begon haar loopbaan met videokunst in Rotterdam en studeerde later in Engeland aan de National Film & Television School. Een belangrijk deel van haar werk speelt zich af in Georgië, waar ze sinds 1989 regelmatig verblijft en werkt. Haar films verbinden persoonlijke en maatschappelijke thema’s, vaak met een sprookjesachtige of geëngageerde inslag.
Een terugkerend thema in haar werk is de vraag: Wat is een thuisland? Deze vraag ontstond tijdens een demonstratie in Rotterdam van Turks-Nederlandse jongeren en werd verder onderzocht in haar filmprojecten in Abchazië en Oekraïne. Smits legde uit hoe haar films ontstaan vanuit vragen, niet vanuit scripts, en hoe ze door onderzoek en ontmoeting langzaam tot vorm komen.
Haar nieuwste project, War Fever, onderzoekt de paradoxale aantrekkingskracht van oorlog op mensen – vooral westerlingen die vrijwillig deelnemen aan conflicten zoals in Oekraïne. Ze gaat in op gevoelens van zingeving, intensiteit en morele helderheid die oorlog biedt. Tegelijkertijd wees ze op de ethische dilemma’s en de complexiteit van deze fascinatie.
.gif)
