Tentoonstelling kolonialisme versus de clichés van weleer (en van AI)
Nu Rotterdam zich opnieuw vergewist van zijn koloniale verleden, kon het Wereldmuseum niet achterblijven. Er staat ¨opnieuw¨ want er is in de stad altijd belangstelling geweest voor koloniaal heden en verleden. Alleen was dat iets om onversneden trots op te zijn. Als wereldhaven speelde Rotterdam zijn partijtje mee bij de beschaving van de wereld. Vol Fernweh keken forenzen op station Rotterdam D.P. naar de Indischgangers die van de familie afscheid namen voor zij in de boottrein naar Marseille stapten, waar dan een zeekasteel van de Rotterdamsche Lloyd lag te wachten voor de verdere reis naar Batavia. De firma Van Coopstad en Rochussen, die in de achttiende eeuw enkele tienduizenden slaven van de West Afrikaanse kust naar de beide Amerika´s vervoerde, stond niet in het collectieve geheugen.
Dat begint nu anders te worden. Eigenlijk op aandrang van Caribische en steeds nadrukkelijker ook Aziatische Nederlanders is er een grote herwaardering gaande van het koloniale verleden. Dat wordt nu vooral in verband gebracht met racisme, slavernij en uitbuiting. Mysogynie speelt ook een rol.
Weleer
Natuurlijk noemt iedereen dat het kolonialisme een kwaad maar toch krijgt de maatschappij het verwijt dat ze onbewust vasthoudt aan de clichés van weleer. Ook al doet iedereen nog zo zijn best.
Een voorbeeld. Wie de Bing image creator vraagt onderwerpen in beeld te brengen, merkt dat de ontwerpers van de site proberen racisme, vrouwonvriendelijkheid en vooroordelen te vermijden. Het programma weigert opdrachten uit te voeren, die in die richting gaan en wie niet tijdig leergeld betaalt, kan worden uitgesloten. Toch leveren opdrachten als De inboorlingen ontvangen de schepen en De zeelui ontmoeten inlandse vrouwen clichébeelden op die een sfeer ademen van pais en vree. Kijk maar.
Zeelui ontmoeten inlandse vrouwen Bld. de auteur met Bing image creator
Lange teksten
Het Wereldmuseum probeert daar met zijn tentoonstelling dwars tegenin te gaan. Het kolonialisme was een duistere tijd en in de zalen heerst dan ook letterlijk veel donkerte. Om het nieuwe verhaal te vertellen is veel context nodig bij de tentoon gestelde voorwerpen. De samenstellers van de expositie hebben dat gedaan met behoorlijk lange teksten op de wanden en bij de vitrines. Je moet echt de tijd nemen ze te lezen. En daarbij ook vaak bukken wat voor oudere mensen niet altijd lang vol te houden is. De expositie geeft zijn verhaal niet zonder meer prijs. Wie weet dachten de samenstellers wel dat het de wegkijkende inwoners van Rotterdam al te lang gemakkelijk is gemaakt. Laat ze de weerbarstigheid van ons sombere vertoog maar eens ervaren, is er misschien gedacht.
Ogenschouw
Toen Remmelt Daalder nog bij het museum Rotterdam werkte, heeft hij mij eens uitgelegd wat het verschil was tussen een expositie en een historisch verhaal. Een historisch verhaal is om te lezen, een tentoonstelling is om concrete dingen, voorwerpen, schilderijen etc. in ogenschouw te nemen. Het tentoongestelde vertelt het verhaal, niet de toelichtende teksten. Hoe minder daarvan des te beter. En ze moeten het liefst zo kort en pregnant mogelijk zijn. Die les zijn ze in het Wereldmuseum vergeten. Dat verzwakt de impact. Wie weet is het een idee de fysieke expositie te combineren met een virtuele op het internet. Wie achter de computer zit, kan wél zonder moeite een lees- en een kijkervaring combineren. Zo wordt bovendien het echte verhaal van Rotterdam en het kolonialisme wereldwijd zichtbaar gemaakt.
.gif)
