Rob Jetten in New York: 'Blijf met je handen van het Internationaal Strafhof af!' (+ video)
Minister-president Jetten hield op 24 september 2026 tijdens de 81e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York, de volgende toespraak:
[Door Minister President Rob Jetten]:
Meneer de Voorzitter,
Excellenties,
Dames en heren,
Anne Frank was een tiener zonder macht of invloed.
Maar ze had een pen en een dagboek.
Een dagboek dat de wereld over zou gaan en miljoenen mensen zou inspireren.
Ik denk dat een van de redenen waarom mensen zo door Anne worden geïnspireerd, is dat ze een onwankelbaar geloof had in het vermogen van mensen om het tij te keren, zodat het goede zegeviert.
Ze schreef: "Wat is het toch geweldig dat niemand ook maar een moment hoeft te wachten om te beginnen de wereld te verbeteren."
Die woorden zijn vandaag de dag nog net zo krachtig en waar.
Deze week is daarvan het perfecte voorbeeld.
Ik besef dat de Verenigde Naties niet bij iedereen de meest positieve associaties oproepen.
En inderdaad, er is veel dat verbeterd kan en moet worden.
Maar laten we niet vergeten wat ten grondslag lag aan de oprichting van de VN, meer dan 80 jaar geleden: het besef dat nietsdoen had geleid tot de donkerste hoofdstukken uit de menselijke geschiedenis.
We leven nu in een andere tijd.
Er zijn nieuwe generaties opgestaan.
En we staan voor nieuwe uitdagingen.
Maar als we naar de wereld van vandaag kijken, zien we soortgelijke uitdagingen als die voorafgingen aan de oprichting van de VN.
We zien dat de internationale rechtsorde op steeds meer plaatsen onder druk staat, ook al vormt deze het fundament van onze vrijheid en welvaart.
We zien het eindeloze menselijke leed in Gaza, Soedan en op zoveel andere plaatsen in de wereld.
We zien schendingen van het internationaal recht en de mensenrechten, die lijnrecht tegenover de doelstellingen van de VN staan.
En we zien dat instellingen worden ondermijnd.
Instellingen die in het leven zijn geroepen om mensen en bevolkingsgroepen te beschermen.
We moeten niet naïef zijn over de oorzaken.
Deze voortdurende bedreigingen en pogingen om de rechtsorde af te breken, worden gevoed door mensen en groepen met een eigen agenda.
Een agenda die indruist tegen de belangen van alle anderen.
Ja: iedereen.
Ook degenen die zich niet direct bedreigd voelen, omdat ze denken dat het hen niet aangaat.
Vroeg of laat krijgt iedereen ermee te maken.
Zoals we zagen in de tijd vóór de VN. Wanneer grootmachten ervoor kiezen uitsluitend hun eigen belangen na te streven, is het verleidelijk om defensief te reageren.
Maar zoals Mahatma Gandhi ons leerde: "Oog om oog maakt de hele wereld blind."
Het is dan ook tijd dat wij, de wereldgemeenschap, ervoor kiezen het algemeen belang na te streven.
Niet door te proberen een volledig nieuwe wereldorde op te bouwen.
Maar simpelweg door samen te werken.
Middelgrote mogendheden moeten het voortouw nemen bij het bevorderen van die internationale samenwerking.
En iedereen moet kunnen meedoen, ook de landen die nu maar al te vaak aan de zijlijn blijven staan.
Het is tijd dat landen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika een volwaardige plek krijgen.
Niet alleen op de Equal Earth-kaart, maar ook in de echte wereld.
Om te beginnen hier bij de VN, met op zijn minst een betere vertegenwoordiging van Afrika in de Veiligheidsraad.
Want als we de VN voor de toekomst willen behouden, moeten we de machtsverhoudingen aanpassen aan de veranderende tijd en onze instellingen moderniseren.
Dit betekent dat we ons moeten richten op kerntaken en stabiele financiering, maar ook dat we ons met al onze krachten moeten inzetten voor het behoud van de multilaterale orde.
Want internationaal recht werkt óf voor iedereen, óf voor niemand.
Neem de pogingen die we hebben gezien om het Internationaal Strafhof – dat in mijn land, in mijn stad is gevestigd – te ondermijnen.
Dit ondermijnt de internationale rechtsorde als geheel.
En dat raakt ons allemaal.
Dit hof is opgericht om ons te beschermen tegen straffeloosheid.
Dit hof is gebouwd op het fundament van de processen van Neurenberg en Tokio.
In de woorden van de hoofdaanklager van Neurenberg, Robert H. Jackson: "een van de grootste eerbetonen die de macht ooit aan de rede heeft gebracht."
Blijf met je handen af van het ICC en al die andere instellingen die de internationale rechtsorde beschermen. [red.: ovatie uit de vergadering]
Nu het ICC onder vuur ligt, is het duidelijk dat er gevaar dreigt.
Hoe kun je immers tegen de vervolging van de allerergste misdaden zijn?
Ik geloof dat er maar één reactie mogelijk is.
Namelijk zeggen: blijf met je handen af van het ICC en al die andere instellingen die de internationale rechtsorde beschermen. Want de realiteit is dat we de straffeloosheid moeten blijven bestrijden.
Niet in de laatste plaats via het Speciaal Tribunaal voor het misdrijf van agressie tegen Oekraïne, dat Nederland heeft aangeboden te huisvesten in Den Haag.
Laat me heel duidelijk zijn: we kunnen straffeloosheid niet accepteren.
In deze strijd heeft Oekraïne geen andere keuze dan zich te verdedigen.
Maar Rusland kiest er elke dag opnieuw voor om oorlog te voeren.
Rusland moet ter verantwoording worden geroepen voor zijn grove schendingen van het VN-Handvest.
Voor het onmetelijke leed dat in deze zinloze oorlog is toegebracht aan zoveel slachtoffers en hun families.
Sinds het neerhalen van vlucht MH17 begrijpt Nederland dit maar al te goed.
Ook velen anderen begrijpen dit, nu Rusland de wereldwijde voedselzekerheid bedreigt en miljoenen mensen de gevolgen daarvan ondervinden.
De geschiedenis leert ons dat de enige manier om conflicten op te lossen, via gerechtigheid verloopt.
De geschiedenis leert ons dat de enige manier om conflicten op te lossen, via gerechtigheid verloopt.
Dat was de gedachte achter de oprichting, 80 jaar geleden van het Internationaal Gerechtshof, het belangrijkste juridische orgaan van de Verenigde Naties.
En die overtuiging wordt breed gedeeld, zoals blijkt uit het feit dat steeds meer landen de weg naar het Hof weten te vinden.
Laten we daarom allemaal blijven opkomen voor wat we hebben opgebouwd en dit verder versterken terwijl we vooruitkijken.
Dames en heren,
Samenwerking vormt de hoeksteen van onze geschiedenis.
En samenwerking is wat de wereld van ons verwacht, nu en in de toekomst.
Neem bijvoorbeeld de vraag hoe we omgaan met AI.
We staan voor een keuze: laten we een kleine groep bedrijven en landen alle beslissingen nemen, terwijl de rest van ons slechts toekijkt?
Of besluiten we gezamenlijk – binnen het logische kader van de VN – hoe onze toekomst eruit moet zien?
Het is ook tijd dat we gezamenlijk stappen zetten om die andere grote uitdaging van onze tijd aan te pakken: de klimaatverandering.
Nergens ter wereld warmt de aarde sneller op dan in West-Europa.
Maar in het Caribische deel van ons Koninkrijk – waaronder de landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten – zijn de gevolgen van klimaatverandering al veel langer merkbaar.
En dat geldt ook voor veel van uw landen.
Te lang zijn de gevolgen van klimaatverandering gebagatelliseerd of simpelweg ontkend.
Maar na de verschrikkingen in Nepal en een lange reeks bosbranden zou de waarheid voor iedereen duidelijk moeten zijn: de klimaatcrisis verdwijnt niet zomaar als we doen alsof ze niet bestaat.
We leven op geleende tijd.
En de generaties na ons zullen de prijs betalen.
Als we dat willen voorkomen, moeten we nu inzetten op zowel mitigatie als adaptatie.
We weten allemaal wat er moet gebeuren.
Talloze rapporten zijn het daarover eens.
We beschikken over alle benodigde technologie.
En gelukkig boeken we vooruitgang.
Vorig jaar groeide de markt voor elektrische voertuigen met 20 procent.
De capaciteit voor windenergie nam met 14 procent toe, en die voor zonne-energie met meer dan 30 procent. Deze groei van hernieuwbare energie heeft zelfs de meest optimistische prognoses van tien jaar geleden overtroffen.
De uitdaging is nu om deze transitie in alle sectoren en alle delen van de wereld te versnellen.
En tegelijkertijd de CO2-uitstoot te verminderen en fossiele brandstoffen uit te faseren.
Daarom hebben Nederland en Colombia gezamenlijk 's werelds eerste conferentie over de transitie weg van fossiele brandstoffen georganiseerd.
Dit evenement in Colombia werd bijgewoond door 57 landen.
Samen zijn deze landen goed voor een derde van het wereldwijde bbp, een derde van de energievraag en een vijfde van het aanbod.
En samen hebben we gewerkt aan concrete, praktische oplossingen om de transitie vooruit te helpen.
We beschikken over de kennis en technologie om klimaatverandering tegen te gaan; een betere wereld ligt echt binnen handbereik.
Maar klimaatactie vereist dat iedereen een bijdrage levert.
In november komen we bijeen tijdens de COP in Turkije.
En ik weet dat velen van u geen hoge verwachtingen hebben.
Naar mijn mening is dit alleen te verklaren door de pessimistische gedachte dat we op de een of andere manier machteloos staan.
Maar dat is niet waar.
We beschikken over de kennis en technologie om klimaatverandering tegen te gaan.
Een betere wereld ligt echt binnen handbereik.
Dankzij onze gezamenlijke inspanningen voor de Duurzame Ontwikkelingsdoelen heeft nu 92 procent van de wereldbevolking toegang tot elektriciteit.
Sinds 2015 hebben we de hoeveelheid opgewekte hernieuwbare energie verdubbeld.
En ook de kindersterfte is sterk gedaald.
Klimaatactie kan dienen als katalysator voor samenwerking aan oplossingen die ons allemaal aangaan.
We hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden.
Er gebeuren al veel goede dingen.
Nederland werkt al tientallen jaren samen met partners over de hele wereld aan de ontwikkeling van klimaatslimme landbouw en toekomstbestendige oplossingen voor waterbeheer.
We delen graag onze kennis en expertise, en we willen leren van wat andere landen doen.
Er zijn zoveel geweldige initiatieven gaande.
Maar ik weet ook dat er nog veel meer moet gebeuren.
De noodzaak om onze inspanningen te versnellen en op te schalen is overduidelijk. En dat vraagt om onze gezamenlijke inzet.
Nederland wil praktische partnerschappen aangaan met andere landen.
Daarom stellen we opnieuw financiering beschikbaar voor dit doel.
Tegelijkertijd moeten we ons aanpassen aan klimaatschokken die niet langer te vermijden zijn.
Die aanpassingen vergen grote investeringen – zowel publieke als private.
Want ook hier geldt: we kunnen het niet alleen.
Vandaag roep ik alle landen op om vast te houden aan deze ambities.
Want hoe dan ook: de klimaattransitie komt eraan.
Maar wij kunnen bepalen hoe die verloopt.
Het kan chaotisch verlopen, of zorgvuldig gepland – met een inclusieve aanpak en economische voordelen voor iedereen.
Dames en heren,
Nu ik aan het einde van mijn toespraak kom, besef ik nog sterker wat Anne Frank ons wilde zeggen.
Want wat zij schreef is waar: we hebben alles in huis om de wereld ten goede te veranderen, en we hoeven niet nog een minuut te wachten.
We beginnen niet bij nul.
We hebben al een lange weg afgelegd.
En die weg wordt vervolgd, onder leiding van een nieuwe secretaris-generaal.
Secretaris-generaal Guterres, dank u voor uw jarenlange, harde werk.
U verlaat de VN in een turbulente tijd.
Maar we mogen er allemaal trots op zijn dat er op dit moment meer dan 150.000 mannen en vrouwen onder de blauwe vlag dienen.
Ze delen vaccins uit, verlenen voedselhulp en nemen deel aan vredesmissies.
Zelfs in deze moeilijke tijden, waarin de duisternis op veel plaatsen lijkt neer te dalen over de hoge idealen van de VN.
Maar het licht is niet gedoofd.
De fakkel van vrede en gerechtigheid flikkert nog steeds en wijst ons de weg.
Net zoals dat meer dan tachtig jaar geleden in mijn land gebeurde.
De bevrijding van de tirannie van ongebreideld nationalisme, racisme en fascisme kwam voor Anne Frank te laat.
Toen die bevrijding in mijn land uiteindelijk toch kwam, werd ze gebracht door Amerikaanse, Canadese, Britse, Poolse en andere geallieerde soldaten – van wie velen niet veel ouder waren dan Anne.
Een van hun vele rustplaatsen, ver van huis, is de Amerikaanse begraafplaats in Margraten, in het zuiden van Nederland.
Een muur waakt over hun graven.
Daarin is een eenvoudige tekst gegrift: 'Aan u dragen wij, uit zinkende handen, de fakkel over. Aan u de taak haar hoog te houden.'
Laten wij als nieuwe generatie beloven die fakkel altijd hoog te houden.
Dank u.
[red.: applaus]
.gif)
