PBL: stikstofdoelen haalbaar, uitvoering is uitdaging. LTO: aanpassing nodig
Het nieuwe stikstofpakket van het kabinet kan de stikstofdoelen voor 2035 binnen bereik brengen. Dat concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in zijn reflectie op het pakket Weer ruimte voor boer, natuur en bouw. Tegelijk plaatst het planbureau een duidelijke kanttekening: de beoogde resultaten zijn alleen haalbaar als alle maatregelen tijdig, volledig en consequent worden uitgevoerd. Juist daar liggen volgens het PBL de grootste risico's.
Historische inspanning
Volgens het PBL vraagt het pakket een historische inspanning van zowel boeren als overheden. Veehouders moeten fors investeren in emissiearme stallen, strengere emissienormen, grondgebondenheid en extensivering van hun bedrijfsvoering. Voor een deel van de bedrijven zijn deze investeringen financieel moeilijk op te brengen, waardoor bedrijfsbeëindiging voor sommige ondernemers de enige reële optie kan zijn. Tegelijk ontbreekt nog een heldere langetermijnvisie op de toekomstige inrichting van de landbouw. Daardoor blijft voor veel ondernemers onduidelijk welk perspectief zij op langere termijn hebben.
Onzekerheid
Een tweede belangrijk knelpunt is de onzekerheid die het beleid zelf creëert. Het kabinet wil als laatste redmiddel een generieke korting op productierechten kunnen toepassen wanneer het nationale emissiedoel in 2035 niet wordt gehaald. Volgens het PBL kan juist de mogelijkheid van zo'n korting ertoe leiden dat boeren en financiers terughoudender worden met investeringen. Ook bedrijven die aan hun eigen emissienormen voldoen, lopen immers het risico later alsnog dieren te moeten inleveren als het landelijke doel door tegenvallende resultaten elders niet wordt gehaald.
Verdere uitwerking nodig
Daarnaast wijst het PBL erop dat belangrijke onderdelen van het pakket nog onvoldoende zijn uitgewerkt. Zo ontbreken nog concrete regels voor mestaanwending, de precieze invulling van de zones rond natuurgebieden en de praktische uitwerking van het nieuwe systeem van bedrijfsspecifieke emissienormen. Dat systeem biedt volgens het planbureau weliswaar perspectief, maar stelt hoge eisen aan monitoring, handhaving en juridische borging.
Natura 2000
Ook de gebiedsgerichte aanpak rond Natura 2000-gebieden vormt een grote uitdaging. Om de natuur daadwerkelijk te herstellen zijn niet alleen lagere stikstofemissies nodig, maar ook ingrijpende maatregelen zoals grondruil, extensivering van landbouw, hydrologisch herstel en een andere inrichting van het landelijk gebied. Dergelijke gebiedsprocessen zijn complex en zijn de afgelopen jaren vaak moeizaam van de grond gekomen. Volgens het PBL zijn duidelijke politieke keuzes, voldoende uitvoeringscapaciteit en langjarige ruimtelijke plannen onmisbaar om deze transitie te laten slagen.
LTO versus PBLHet standpunt van land en tuinbouworganisatie LTO ligt dicht bij de analyse van het PBL, maar de conclusie die beide organisaties eraan verbinden verschilt. Over de feiten is veel overeenstemming: zowel PBL als LTO zien dat het stikstofpakket grote financiële en organisatorische gevolgen heeft voor boeren, dat niet alle bedrijven aan de nieuwe normen kunnen voldoen, dat delen van het beleid nog onvoldoende zijn uitgewerkt, en dat boeren alleen zullen investeren als zij voldoende rechts- en investeringszekerheid krijgen. Het verschil zit in de interpretatie. Het PBL concludeert dat de stikstofdoelen binnen bereik zijn mits de uitvoering slaag. LTO leest dezelfde analyse anders en stelt dat die juist bevestigt dat het pakket eerst ingrijpend moet worden aangepast: met meer inzet van het stikstoffonds, geen gedwongen stoppers, afrekenen op eigen emissies en harde garanties op vergunningverlening bij investeringen. |
Grote hervormingen
Hoewel het maatregelenpakket de stikstofdruk aanzienlijk kan verminderen en daarmee een belangrijke bijdrage levert aan natuurherstel, lost het niet alle problemen op.
Ook na uitvoering blijft aanvullend natuurherstel nodig om de Europese natuurdoelen te halen en om structureel meer ruimte voor vergunningverlening te creëren. Het PBL concludeert daarom dat het pakket een belangrijke stap vooruit is, maar dat het uiteindelijke succes vooral afhangt van de vraag of de overheid erin slaagt de omvangrijke hervormingen in de komende tien jaar daadwerkelijk uit te voeren.
Meer info
.gif)
