Minderheidskabinet worstelt met begroting en grillige kiezer / Kamer
Ook na Prinsjesdag zal er stevig en meer dan gebruikelijk onderhandeld blijven worden over bijstellingen van de begroting. Geen deals vooraf, ook dat is een consequentie van een minderheidskabinet.
Tegenstellingen binnen en buiten de coalitie
De huidige politieke tegenstellingen binnen de coalitie, het Parlement en de Senaat draaien ogenschijnlijk om de vraag hoe zwaar vermogenden belast moeten worden en in hoeverre er bezuinigd mag worden op kwetsbare groepen om de begroting rond te krijgen.
Waar precies de compromissen liggen om de oppositie te paaien, is gisteren op de valreep door het kabinet in de ministerraad besloten. Op basis daarvan kan het Ministerie van Financiën nu de Rijksbegroting afronden, die op de snel naderende derde dinsdag van deze maand samen met de Troonrede gepresenteerd wordt.
Intussen leidt de gangbare tweedeling (kwetsbaar versus vermogend) al snel tot gemakzucht, omdat door eigenwoningbezit en hoge uitkeringen de grenzen tussen kwetsbaren en vermogenden al lang niet meer zo scherp te trekken zijn als bijvoorbeeld een halve eeuw geleden het geval was.
De strijd draait dus evenzeer om de vraag hoe de grillen van de kiezer, met diens zucht naar het extreme of naar one-issuepartijen, in toom gehouden kunnen worden en hoe die kiezer overgehaald kan worden om de democratie alsnog te legitimeren.
Discussie in aanloop naar Prinsjesdag
Sociale zekerheid, WIA, WW, dagloon en de heffing op sparen en beleggen zijn de hete hangijzers tussen de coalitieleden D66 en CDA enerzijds en de VVD anderzijds.
Voor de politieke uitvoerbaarheid bepaalt de uitwerking van besparingen op de zekerheid respectievelijk belastingen op rendementen of er een meerderheid over links of over rechts kan worden gevonden door dit minderheidskabinet.
De oppositie toont weinig compromisbereidheid en wil, voordat er onderhandeld wordt, zo min mogelijk weggeven. Tegelijk dreigt de grillige kiezer via de peilingen voortdurend met afhaken of met extreme keuzes. Tot welke stilstand dat kan leiden, liet ook het vorige kabinet zien.
Besparing op sociale zekerheid
De coalitie heeft een voorgenomen bezuiniging van meer dan 6 miljard euro op de sociale zekerheid op tafel liggen. Dit raakt onder andere de uitkeringen voor langdurig zieken (WIA) en werklozen (WW).
D66 en CDA willen de linkse oppositie (Pro) tegemoetkomen en deze bezuinigingen verzachten of schrappen om zo een meerderheid voor de begroting in de Eerste en Tweede Kamer te krijgen.
De VVD wil vasthouden aan wat zij ziet als een 'activerende' sociale zekerheid en denkt dat een tegemoetkoming aan Pro de rechtse oppositiepartners, zoals SGP en JA21, zal wegjagen.
Beoogde besparingen WW, WIA, maximum dagloon: De maximale duur van de WW-uitkering wordt verkort van twee jaar naar één jaar (voorziene ingang 2028). Daarna sneller naar de bijstand. Minder snelle opbouw WW-rechten per gewerkt jaar en je moet straks in 42 van de voorafgaande 52 weken hebben gewerkt om recht te hebben op een uitkering (dit is nu nog 26 uit 36 weken). Afschaffing van de Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA) voor mensen die volledig én duurzaam (blijvend) chronisch ziek of gehandicapt zijn vanaf 2030. Iedereen stroomt dan in de soberdere WGA-regeling. Ook komen er scherpere controles en herbeoordelingen door het UWV. Het kabinet wil het maximumdagloon met 20% verlagen (gepland voor 2029).Het maximumdagloon is de wettelijke grens tot waar het UWV een uitkering berekent. De maximale bruto-uitkering hiermee van ruim € 6.600 naar ongeveer € 5.290 per maand. |
Box 3 heffing rendement
Besparing is één ding, er moet ook (meer) geld binnenkomen. Er ligt daarom een nieuw wetsvoorstel om vermogen te belasten op basis van werkelijk rendement. Een rechts smaldeel in de Kamers, aangevoerd door de VVD, wil minstens 10 miljard euro reserveren om de box 3-belasting over sparen en beleggen te dempen. D66 en CDA willen de rekening hiervan niet bij de lagere inkomens leggen.
Tegelijk is het rendement van de grootste vermogensgroei in Nederland, die van het eigen huis, bij verkoop onbelast. Dat vindt opnieuw vooral zijn oorzaak bij de kiezer, van wie een meerderheid (circa 58% van de huishoudens) een eigen huis heeft. Wie dat wil veranderen (evenals de hypotheekrenteaftrek), maakt veel van die kiezers niet vrolijk.
Politiek leven met een minderheidskabinet
De defensie-uitgaven moeten omhoog, daar is iedereen het over eens. Maar – hier liggen de verschillen – wie schulden maakt, moet rente betalen. Het begrotingstekort wordt dus scherp bewaakt door minister Heinen. Dat en meer maakt de huidige politieke manoeuvreerruimte voor het kabinet er niet eenvoudiger op. Zie daarom ook komend weekend de deelstaatverkiezingen bij onze oosterburen. We weten over twee weken meer over de begrotingsvoorstellen.
Voordien zijn er nog stakingen, te beginnen op 4 september, die zich precies richten tegen bovengenoemde besparingen op de WW, WIA en het maximumdagloon. De stakingen zijn zo ook een steuntje van de vakbond voor centrumlinks in de Kamers.
Ook oppositie is kwetsbaar
De vraag is of de Nederlandse politiek ermee wil leven. De meerderheid van de Kamer die niet tot de coalitie behoort kan het de minderheidscoalitie niet alleen in aanloop naar Prinsjesdag, maar ook daarna knap lastig maken. Zeker als ze principieel - alles of niets - voor hun standpunten, blijven onderhandelen. Voor de Bühne en de peilingen is dat goed, maar van beide kan je de gunst snel verspelen.
.gif)
