Deelstaatverkiezingen in Duitsland met rechtsstaat als deel van de inzet

05 september 2026 door een van onze medewerkers

Parlement van Saksen-Anhalt in Maagdenburg. Foto Axel Tschentscher CC BY SA 4.0

In 2026 bevindt het Duitse politieke landschap zich in een Superwahljahr. De verkiezingen in het voorjaar (Baden-Württemberg en Rijnland-Palts) zijn achter de rug, maar de komende weken staan er nog drie cruciale deelstaatverkiezingen op de agenda: op zondag 6 september de verkiezingen in Saksen-Anhalt en op zondag 20 september die in Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pomeren. Ze zijn ongewoon omdat door de voorspelde sterke opkomst van de AfD in Saksen-Anhalt en van Die Linke in Berlijn deels de rechtsstaat op het spel staat.

Daarmee worden de komende verkiezingen gekenmerkt door sterke polarisatie, waarbij de radicale AfD en Die Linke in het oosten op winst staan. Daarmee kunnen ze niet alleen in de deelstaten, maar ook landelijk de gevestigde middenpartijen CDU, SPD, Bündnis 90/Die Grünen en FDP verder onder druk zetten.

Rechtsstaat onder druk

Gewone verkiezingen gaan over de koers van een land: midden-centrum-links, centrum-rechts. Ze gaan over koers en inhoud: Hoe hoog moeten de belastingen zijn? Hoeveel geld gaat er naar zorg of defensie? Hoe regelen we immigratie?

Verkiezingen waaraan radicale of extreme partijen deelnemen, zijn fundamenteel anders. De inzet wordt de rechtsstaat: kiezers stemmen niet langer alleen voor een partijprogramma, maar (on)bewust voor het behoud of de afbraak van democratische instituten. Partijen aan de flanken proberen vaak de macht van de rechterlijke macht in te perken, de persvrijheid aan te tasten of de kiesregels in hun voordeel aan te passen (voorbeelden zijn Polen onder PiS, Hongarije onder Orbán en de VS onder Trump).

Veel experts en media zien de AfD als radicaal-rechts, maar zien ook dat steeds grotere delen van de partij en kopstukken – zoals Björn Höcke – openlijk extreemrechtse ideeën en retoriek omarmen. Bepaalde regionale afdelingen (zoals Brandenburg) zijn door rechters wel als bewezen extreemrechts bestempeld. De Duitse binnenlandse veiligheidsdienst (BfV) probeerde de partij als geheel het etiket 'rechts-extremistisch' te geven, maar na juridische stappen van de partij oordeelde de rechter in een tussenvonnis dat er onvoldoende hard bewijs is om de hele nationale partij formeel zo te noemen.

Peilingen

De Duitse deelstaatverkiezingen van september 2026 in Saksen-Anhalt, Mecklenburg-Voor-Pomeren en Berlijn vormen ook een toetssteen voor de nationale politiek. Voorspeld zijn aanzienlijke winst voor de AfD in het oosten en een opvallende herrijzenis van Die Linke in de hoofdstad.

Peilingen wijzen op een mogelijke politieke aardverschuiving, waarbij de AfD in Saksen-Anhalt ruim 42% kan halen en in Mecklenburg-Voor-Pomeren op 35,7% staat, terwijl Die Linke in Berlijn met 19,9% nek aan nek met de CDU racet. Analisten waarschuwen voor een bestuurlijke crisis en verdere polarisatie die de federale coalitie onder druk zet.

Dat raakt Europa, waar Duitsland de grootste economie is en waar in Frankrijk volgend jaar, gezien de opkomst van Rassemblement National bij de presidentsverkiezingen, ook veel Europese belangen op het spel staan.

Meer info: Duitsland Instituut; Atlantic Council; Frankfurter Allgemeine Zeitung; Wikipedia en DW. Voor gedetailleerde peilingen, zie PolitPro

Lezers zijn denkers: reacties zijn welkom hieronder