IJsland na referendum niet in EU
IJsland heeft in een simpel ja-nee referendum besloten de onderhandelingen over EU-toetreding niet te heropenen. Bij een recordopkomst van 82,5 procent, 265 .000 kiezers, stemde 52,8 procent tegen het hervatten van de gesprekken, tegenover 47,2 procent voor. Daarmee blijft volledig EU-lidmaatschap opnieuw van de baan voor het Noord-Atlantische eiland. De uitslag komt meer dan tien jaar nadat een eurosceptische regering de vorige toetredingsgesprekken beëindigde.
Trump en Groenland op de achtergrond
Het referendum vond plaats in de schaduw van de herhaalde dreigementen van de Amerikaanse president Donald Trump om zeggenschap te krijgen over het naburige Groenland. Voorstanders redeneerden dat IJsland, ondanks zijn NATO-lidmaatschap, meer bescherming van Europese buurlanden zou genieten. Volgens de Associated Press verplaatste de huidige linkse coalitieregering, die in 2024 aantrad, het geplande referendum zelfs naar voren nadat Trump IJsland viermaal per abuis noemde terwijl hij het over zijn plannen met Groenland had.
Nipte uitslag na lange telnacht
De uitslag bleef tot diep in de nacht onzeker en wisselde meermaals van richting. Uiteindelijk was Reykjavík het enige gebied van het land van zo'n 400.000 inwoners waar een meerderheid vóór stemde. Een kiezer geciteerd door AP verwoordde de terughoudendheid van veel IJslanders als volgt: als het land ooit toetreedt, zou de verhouding eerder 70-30 voor moeten zijn.
Visserijbelangen doorslaggevend
Tegenstanders schaarden zich vooral achter de visserijsector en het argument dat IJsland al profiteert van de voordelen van de EU. Het land heeft als lid van de Europese Economische Ruimte (EER) al vrije toegang tot de interne markt en het Schengen-reisgebied. Zij wezen er bovendien op dat IJslands stem in het grote Europees Parlement nauwelijks gewicht in de schaal zou leggen, en dat het land beter zelfstandig handelsakkoorden kan sluiten, zoals eerder met China. Soevereiniteit werd ook genoemd door de tegenstander maar dat lijkt vooral symbolische kretologie a la de Brit Nigel Farage.
Waarom lid worden als je ook kan free-riden?
Het bevestigt een patroon waarbij landen die al via de EER/EFTA (IJsland, Noorwegen, Zwitserland, Liechtenstein) profiteren van de interne markt, weinig prikkel voelen om de politieke soevereiniteit (en, zoals in dit geval, zeer uitgebreide visserijrechten in de EEZ) op te geven voor formeel lidmaatschap.
IJsland vroeg voor het eerst in 2009 EU-lidmaatschap aan, in de nasleep van de financiële crisis die de bankensector van het land verwoestte. De onderhandelingen werden in 2013 stopgezet toen een eurosceptische coalitie aan de macht kwam.
Deze nieuwe poging, strandt nu opnieuw op de wil van de kiezer. Die heeft al de voordelen van Europese samenwerking via de EER en Schengen, maar wil niet de politieke prijs en verantwoording van volledig lidmaatschap.
Het referendum is niet bindend maar de regering heeft toegezegd zich, ondanks een eigen voorkeur tot toetreding, te zullen houden aan de uitslag.
Bronnen: Associated Press, Iceland Review, Euronews, BBC, Politico CNN, RTÉ, Gov. Iceland
.gif)
