Bert Natter wint Libris Literatuur Prijs 2026 met 'Aan het einde van de oorlog'
[Laudatio van de jury]
Aan het einde van de oorlog is een ware tour de force van Bert Natter. Hoe veel durf is er nodig om zo’n intense roman te componeren rond de gebeurtenissen in een concentratiekamp? Hadden we daar niet al genoeg over gelezen? Met Aan het einde van de oorlog laat Bert Natter zien dat het antwoord daarop volmondig ‘nee’ is: hij slaagt erin een volstrekt origineel, eigenzinnig en prachtig nieuw boek over dit zware onderwerp te schrijven.
De roman speelt zich af op één dag, 20 april 1945, niet toevallig de 56ste verjaardag van Adolf Hitler, en volgt niet minder dan 31 personages. De elfjarige zoon van de plaatsvervangend kampcommandant Karl Zehlendorf is verdwenen. Als lezer weet je algauw wat er is gebeurd: het is veeleer de vraag of de ouders achter de genadeloze waarheid zullen komen. En zelfs als daar een antwoord op is, verliest de roman niets aan spanning, en blijf je als lezer aan de bladzijden gekluisterd.
De panoramische blik in meervoudig perspectief verleent de roman een opvallend filmisch (en dus verfilmbaar!) karakter. Bovendien getuigen deze perspectiefkeuzes van groot literair vakmanschap. Natter beteugelt de veelheid aan perspectieven door elk personage te voorzien van een eigen karaktertekening. Minder dan op basis van hun naamgeving, onderscheid je de personages gevoelsmatig. Het getuigt van grote literaire kunde om dit stemmenkoor zo vanzelfsprekend te laten vloeien. Indrukwekkend zijn ook de beeldrijke miniaturen die Natter optekent. Hij zoomt in op het kleine alledaagse leven in en om het kamp terwijl daarbuiten de tragedie zich onherroepelijk ontrolt.
Aan het einde van de oorlog toont de verreikende gevolgen van langdurige indoctrinatie; deze veelal jonge mensen zijn immers opgegroeid met nazipropaganda. Tegelijkertijd slaagt Natter er voorzichtig in van de gruwelijke kampcommandant met zijn gefaalde droom pianist te worden naast een bruut pur sang, ook een lachwekkend sujet te maken. Met dit alles plaatst Natter de lezer steeds maar weer een ingewikkelde positie: wil je wel lachen? Wil je wel meeleven met personages die verantwoordelijk zijn voor gruwelen? Wil je wel plezier beleven aan het lezen van deze roman?
Op weergaloze wijze laat Natter met deze rijkgeschakeerde roman zien dat de verhalen uit de Tweede Wereldoorlog nog altijd niet allemaal verteld zijn. Dat de tijd misschien nu pas rijp is voor een nieuw soort belevend, verschuivend en daarin bijna documentair vertellen over gruweldaden die, hoewel historisch, jammer genoeg niet tot het verleden behoren. Natter laat ons met deze roman opnieuw kijken naar een historische periode die we al dachten te kennen, maar die we nu als met nieuwe ogen zien. En dat is een geweldige literaire prestatie, die wij graag bekronen met de Libris Literatuur Prijs 2026.
Jury van de Libris Literatuur Prijs 2026, Amsterdam, 11 mei 2026: Noraly Beyer, journalist en presentator – (voorzitter) Sander Bax, hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde, Universiteit van Leiden Liesbeth D’Hoker, literair criticus, leraar en dichter, Dietsche Warande en Belfort, De Reactor en De Lage Landen Roos van Rijswijk, schrijver, recensent, schrijfdocent en presentator John Vervoort, literair recensent De Standaard der Letteren en Het Nieuwsblad, docent aan de Schrijvers Academie |
.gif)
