Financiële aderlating voor huishoudens als kind 18 wordt

12 juli 2026 door een van onze redacteuren

Inkomens van huishoudens dalen fors als thuiswonende kinderen 18 jaar worden en de kinderbijslag en het kindgebonden budget wegvallen. Dat blijkt uit berekeningen in het rapport De financiële knip op 18 jaar van het Nibud. Daarnaast komen er juist kosten bij voor de zorgverzekering, het eigen risico en onderwijs. Inkomsten die thuiswonende 18-jarigen zelf uit studiefinanciering en toeslagen verkrijgen, compenseren het negatieve saldo dat ontstaat slechts gedeeltelijk.

Belangrijke inzichten

De Nibud-voorbeeldbegrotingen laten zien dat de overgang naar 18 jaar in alle onderzochte huishoudtypen leidt tot een lager saldo. In sommige situaties blijft het verschil beperkt, maar in veel huishoudens kan de daling oplopen tot honderden euro’s per maand.
Bij deminimumvoorbeeldbegrotingen zien we dat het saldo van een deel van de huishoudens zonder de inkomsten uit een bijbaan van de jongere zelfs negatief uitkomt. Voor deze gezinnen is een bijbaan daarmee geen extraatje, maar een noodzakelijke bron van inkomsten om rond te kunnen komen.
Het verlies aan inkomensondersteuning weegt relatief zwaar voor eenoudergezinnen waarbij het jongste kind 18 wordt, omdat zowel de kinderbijslag als het kindgebonden budget (inclusief het extra bedrag voor alleenstaande ouders – de alleenstaande ouderkop) wegvallen.
Ook in de gemiddelde begrotingen, die aansluiten bij huishoudens met een inkomen boven het sociaal minimum, zien we een daling in het saldo. Hoewel veel van deze huishoudens de overgang kunnen opvangen, zijn ook hier soms de inkomsten van de jongere nodig om de begroting sluitend te houden. Dit laat zien dat de financiële gevolgen zich niet beperken tot huishoudens met een minimuminkomen.
In de gesprekken met ouders en jongeren komt naar voren dat de impact van het 18 worden sterk uiteenloopt. Sommige ouders gebruikten de kind-gerelateerde regelingen vooral als spaarmiddel of extraatje voor het kind. Andere ouders waren juist afhankelijk van deze regelingen om maandelijks rond te komen.
Het rapport laat zien dat de overgang naar 18 jaar voor veel huishoudens geen geleidelijke verandering is, maar een duidelijke financiële knip. In het dagelijks leven verandert er vaak weinig: de jongere woont meestal nog thuis, eet mee en de vaste lasten van het huishouden blijven grotendeels gelijk. Tegelijkertijd veranderen en verschuiven inkomsten, uitgaven en verantwoordelijkheden in korte tijd. Deze knip vergroot inkomensonzekerheid omdat het voor ouders en jongeren niet altijd duidelijk is wat de gevolgen van de veranderingen zijn.

Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen: ‘Er zijn huishoudens die de kinderbijslag en het kindgebonden budget als inkomen niet missen en we zien huishoudens die deze inkomsten én die uit de bijbaan van hun 18-jarige hard nodig hebben om de noodzakelijke uitgaven te kunnen betalen. De harde financiële overgang van een 17-jarig naar een 18-jarig kind versterkt zo kansenongelijkheid.’

Dankzij de Commissie sociaal minimumwerd in 2023 duidelijk dat gezinnen soms honderden euro’s per maand tekort kwamen. Sindsdien ontvangen ouders een hoger kindgebonden budget, maar dat heeft de afhankelijkheid van deze toeslag sterk vergroot. In dit onderzoek wordt zichtbaar wat de overgang naar 18 jaar betekent, als het kindgebonden budget wegvalt.

Ouder in bijstand hardst getroffen

Alleenstaande ouders in de bijstand van wie het jongste kind 18 wordt, hebben de hoogste inkomensdaling. Dat heeft te maken met het extra bedrag aan kindgebonden budget dat éénoudergezinnen ontvangen, maar kan ook samenhangen met het soort vervolgopleiding.

Een 17-jarige in het hoger onderwijs heeft al recht op studiefinanciering terwijl de ouders tot het 18e jaar de toeslagen blijven ontvangen. In het mbo geldt dit niet. In het eerste geval gaat een alleenstaande ouder er bijna € 720 per maand op achteruit zodra het kind 18 wordt. In het tweede geval € 309.

Verschillen groter

Hoewel minder hevig, kan de 18e verjaardag ook voor huishoudens met een inkomen ruim boven het sociaal minimum een negatief saldo onder aan de streep betekenen. Wanneer ouders regelingen nodig hebben om elke maand weer rond te kunnen komen, levert het wegvallen van de kinderbijslag en het kindgebonden budget direct spanning en onzekerheid op. Hierover wordt thuis relatief weinig gesproken.

We zien dat ouders hun kinderen niet snel vragen om bij te dragen aan het huishoudinkomen, ook als dat noodzakelijk is om het saldo op het oude peil te houden.

Als kinderen nog studeren, vinden ouders het belangrijk dat hun kind zelf kan rondkomen en ook nog kan sparen voor de toekomst. Wanneer jongeren moeten bijdragen aan het huishoudbudget, heeft dat gevolgen voor hun mogelijkheden om zelfstandig te gaan wonen. Ze hebben dan weinig tot geen financiële ruimte om te sparen voor de toekomst. De overgang van kind naar volwassene kan zo de verschillen tussen jongeren verder versterken.

Ondersteuning

Gezinnen proberen de financiële veranderingen zelf op te vangen door meer te gaan werken en/of te bezuinigen. Daardoor is het niet altijd direct zichtbaar als de inkomstendaling problemen oplevert. Het onderzoek laat zien hoe groot het inkomensverlies van de ene op de andere dag kan zijn.

Het plotseling wegvallen van de kinderbijslag en het kindgebonden budget veroorzaakt inkomensonzekerheid en kan voor huishoudens betekenen dat ze moeite krijgen om de vaste lasten te betalen omdat de gezinsgrootte niet per se afneemt. De gemiddelde leeftijd waarop jongeren op zichzelf gaan wonen, is op dit moment immers 24 jaar. De sterke inkomstendaling roept de vraag op of de harde overgang bij het 18 worden gedempt zou moeten worden, zodat het verdwijnen van het kindgebonden budget een jongere niet alsnog op achterstand kan zetten.

Inkomsten 18-jarige

Voor veel huishoudens ontstaat een complexe periode als kinderen 18 worden; er verandert niet alleen voor de kinderen veel, maar ook voor hun ouders. Vanaf het 18e jaar verschuiven belangrijke inkomsten van de ouders naar de jongeren zelf. Ouders ontvangen de kinderbijslag en het kindgebonden budget, maar studiefinanciering en de tegemoetkoming scholieren worden rechtstreeks aan jongeren zelf uitgekeerd. Ze komen daardoor niet automatisch in het huishoudbudget terecht, waardoor daar een gat ontstaat.

Tegelijkertijd zien we dat ouders met de laagste inkomens daarbij zelfs de inkomsten uit de bijbaan van thuiswonende jongeren nodig hebben om noodzakelijke uitgaven in het huishouden van te kunnen betalen. De overheid probeert met landelijke en lokale voorlichting jongeren voor te bereiden op het 18 worden. Er is veel aandacht voor de zaken waarvoor ze zelf verantwoordelijk worden en die ze moeten gaan regelen. Het Nibud is van mening dat het ook belangrijk is om ouders voor te bereiden op de financiële veranderingen waarmee ze te maken krijgen.

Meer info: Rapport de financiële knip op 18 jaar