München slaat alarm over sloop liberale democratische wereldorde
De titel van het Munich Security Report 2026, het document dat traditioneel dient als aanzet tot discussies tijdens de Veiligheidsconferentie van München (MSC), die plaatsvindt van 13 tot en met 15 februari 2026 is veelzeggend. 'Under Destruction' De slopershamer slaat toe in de liberale wereldorde*.
Het voorwoord van het rapport stelt dat de extra aandacht die München dit jaar trekt, niet alleen een weerspiegeling van de vele conflicten en crises is. Het is ook een gevolg van de veranderende rol van de Verenigde Staten in het internationale systeem.
Generaties lang konden Amerikaanse bondgenoten niet alleen vertrouwen op de Amerikaanse macht, maar ook op een breed gedeeld begrip van de principes die ten grondslag liggen aan de internationale orde. Vandaag de dag lijkt dit veel minder zeker, wat lastige vragen oproept over de toekomstige vorm van trans-Atlantische en internationale samenwerking.
Die spanningen waren al zichtbaar tijdens de Veiligheidsconferentie van München vorig jaar. De toespraak van de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance, die veel aandacht trok, ook buiten München, illustreerde hoezeer het perspectief van de huidige regering op belangrijke kwesties verschilt van de tweepartijdige liberaal-internationalistische consensus die lang de Amerikaanse grote strategie heeft geleid. De implicaties van deze verschuiving voor Europa, maar ook voor de wereld in het algemeen, zijn moeilijk te overschatten.
De opkomst van slooppolitiek
De opkomst van de slopers in de politiek is wellicht een van de meest ingrijpende trends van de eenentwintigste eeuw, die liberaal-democratische samenlevingen tot – of voorbij – hun breekpunt drijft. En de sentimenten die deze ontwikkeling voeden, zijn niet beperkt tot een kleine groep radicale actoren.
Wat sociologen Carolin Amlinger en Oliver Nachtwey beschrijven als Zerstörungslust**, (Vernielzucht) een zucht naar vernietiging, is steeds gangbaarder geworden in postmoderne samenlevingen. Deze zucht is geworteld in wijdverspreide frustratie over bestaande bestuursstructuren – zowel nationaal als internationaal – en een alomtegenwoordig verlies van vertrouwen in de geloofwaardigheid van hervormingen en geleidelijke verbetering.
In veel samenlevingen wordt het verlangen naar radicale verandering gevoed door het gevoel bij aanzienlijke delen van de bevolking dat politieke systemen hebben gefaald. Voor velen wordt de bestaande orde geassocieerd met betaalbaarheidscrisissen, toenemende ongelijkheid, het einde van sociale mobiliteit en stagnerende of dalende levensstandaarden. Kortom, het leven van mensen verbetert niet langer.
Regels wereldhandel aan de kant geschoven
Sinds Trumps terugkeer aan de macht heeft Washington openlijk de regels van de wereldhandel aan de kant geschoven die het ooit zelf had helpen creëren.
Het heeft onder andere enorme, niet-WTO-conforme tarieven opgelegd aan bijna elk land en heeft zwaar ingezet op economische dwang om bilaterale akkoorden te sluiten die Amerika in de eerste plaats ten goede komen. Ondertussen heeft China zijn marktverstorende praktijken voortgezet en de inzet van economische knelpunten als wapen opgevoerd.
Geconfronteerd met oneerlijke handelspraktijken van de VS en China hebben regeringen over de hele wereld handelsbeperkingen ingesteld – maar velen hebben ook hun inspanningen op het gebied van handelsliberalisering verdubbeld en nieuwe, diepere partnerschappen gesmeed verankerd in het WTO-recht.
Net als de wereldhandel staan ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp al lange tijd onder druk. Geconfronteerd met economische druk, populistische desinformatiecampagnes en een geopolitiek competitievere realiteit, hebben traditionele donorlanden hun nationale belangen nauwer gedefinieerd.
Vertrouwenscrisis
De nieuwe Münchener Veiligheidsindex 2026 laat in een enquête zien dat er onder burgers van G7 landen een groeiende vertrouwenscrisis in democratisch bestuur is. Naarmate het vertrouwen in het vermogen van regeringen om een betere toekomst vorm te geven afneemt, wint vervolgens destructieve politiek terrein.
Is dat erg? Ja omdat precies die liberale wereldorde vrede en democratie beschermde. Is dat alleen de schuld van 'demolition men' zoals Trump, Millei, Johnson, Bolsonaro, revisionisten als Xi Jinping, Putin en illiberale democraten als Erdogan en Orban? Of hebben de liberale democratieën gemakzuchtig liggen slapen en het laten gebeuren? Beide natuurlijk wat 'het laten gebeuren' betreft.
* De liberale wereldorde is een internationaal systeem dat rust op het fundament van democratische waarden en universele mensenrechten, waarbij de macht van de staat wordt begrensd door de rechtsstaat. Dit politieke kader wordt versterkt door een economisch model van vrijhandel en open markten, gebaseerd op de overtuiging dat economische verwevenheid de kans op conflicten verkleint. De uitvoering hiervan verloopt via multilaterale instituten zoals de VN en de NAVO, die samenwerking tussen landen structureren. Het geheel wordt bijeengehouden door de internationale rechtsorde, waarin bindende verdragen en het respect voor elkaars soevereiniteit ervoor zorgen dat regels prevaleren boven het recht van de sterkste. |
Democratie is samenspel politici en burgers
Overigens hebben democratische regeringen democratische mandaten van hun kiezers nodig. Die kiezers verkeren in de - gezien vanuit historische perspectief - relatieve luxe, dat ze ruim tachtig jaar niet onder totalitaire regeerders hebben moeten zuchten. Het rapport laat zien dat die kiezers overwegend ontevreden zijn. Vervolgens kiezen ze deels - schoolvoorbeelden Brexit, Trump, Erdogan - voor afbraak van democratische waarden.
Meer info:
** Zerstörungslust (Geopolitieke vernielzucht)
-S.jpg)
.gif)
