Nederlandse waterlinie onder druk: tussen zeespiegelstijging en rivierdroogte
Rivieren zijn belangrijk voor Nederland: ze voeren te veel water af, ze zijn economisch belangrijk als vaarweg voor schepen, ze zijn leefomgeving voor dieren, planten en mensen, ze zorgen dat gewassen en natuur kunnen groeien én soms wordt ons drinkwater er uit gewonnen. Verschillende overheden moeten er samen voor zorgen dat dit ook in de toekomst blijft gebeuren. Hun plan krijgt vorm in het programma Ruimte voor de Rivier 2.0.
Het programma is tot stand gekomen in samenwerking tussen Rijk en regio. Partijen zijn het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, waterschappen, provincies, gemeenten en de Deltacommissaris.
De combinatie van de huidige rivierinrichting en de vaker voorkomende extreem hoge of lage afvoeren, leidt ertoe dat voor rivierfuncties de benodigde condities steeds vaker niet worden gehaald. Het gaat dan om waterstanden en afvoerverdelingen (bij hoge en lage rivierafvoeren), erosie en sedimenthuishouding. In droge periodes zijn er bijvoorbeeld problemen voor de scheepvaart op o.a. de Waal, onze belangrijkste vaarweg, terwijl er tegelijkertijd te weinig aanvoer van water is via de IJssel naar het IJsselmeergebied als zoetwaterbuffer. Andere voorbeelden zijn dat een grote natuuropgave om ruimte vraagt, er door rivierbodemdaling sprake is van verdroging in uiterwaarden en achterland en dat er een grote waterveiligheidsopgave ligt. Van de partijen die verantwoordelijk zijn voor de inrichting en het beheer van het rivierengebied vragen de opgaven om keuzes en een integrale aanpak met maatregelen die niet op zichzelf staan maar onderdeel zijn van een logisch en samenhangend geheel. |
Hinder door veranderend weer
Het rivierengebied staat voor meerdere uitdagingen. Zo is er vaker meer water om af te voeren, wat wordt veroorzaakt door hevigere regenbuien (zowel in Nederland als in het buitenland) of door sneller smeltende gletsjers. Ook in die periodes moet Nederland beschermd zijn tegen overstromingen.
Tegelijkertijd komt het ook vaker voor dat er een tijd geen regen valt, waardoor er minder water in de rivieren zit. Gevolg hiervan is bijvoorbeeld dat de scheepvaart niet altijd meer goed kan varen of dat gebieden met natuur en landbouw uitdrogen.
Zo veel mogelijk opgaven in één keer aanpakken
Met het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 worden uitdagingen opgepakt op het gebied van waterafvoer, bevaarbaarheid, verdroging van landbouw en natuur, waterkwaliteit, zoetwaterverdeling, drinkwatervoorziening en recreatie. De samenwerkende partijen zijn overeengekomen om daarvoor de komende decennia het rivierengebied anders in te richten.
Het rivierengebied opnieuw inrichten kost ruimte. In 2026 moeten er keuzes worden gemaakt. Dat zijn keuzes over waar er extra ruimte voor de rivier wordt gecreëerd en over hoe uitslijting van de rivierbodem wordt tegengegaan.
Integraal Riviermanagement
Met het Programma Integraal Riviermanagement (IRM) besluit het Rijk op basis van samenwerking met
provincies en waterschappen in Deltaprogramma’s Rijn en Maas, tot een nieuwe koers voor de inrichting
en het beheer van de grote rivieren in Nederland. Het doel is de inrichting van de rivieren zo aan te
passen dat zoveel mogelijk van de systeemkenmerken (waterstanden, afvoerfuncties, etc.) worden behaald. Daarmee vormt het Programma IRM (als instrument van de Omgevingswet) het startpunt voor het Programma Ruimte voor de Rivier 2.0.
Het beoogde, toekomstbestendige riviersysteem is het geheel van fysieke/fysische, chemische en biologische kenmerken, dat zichzelf hydro-morfologisch en ecologisch zoveel mogelijk op basis van natuurlijke processen in stand houdt. Slim samenwerkend met de natuur derhalve.
Meer info: Programma Integraal Riviermanagement - april 2025
.gif)
