Jana Beranová onderscheiden met de Tsjechische Gratias Agit award

10 december 2024 door een van onze medewerkers

Dichteres Beranová in wat vroegere jaren. Foto (uitsnede) W. de Boek

Jana Beranová wordt geëerd met  de Tsjechische Gratias Agit Award. 

De Gratias Agit Award (Latijn: dankbetuiging) is een jaarlijkse onderscheiding  die dit jaar toegekend door de Tsjechische minister van Buitenlandse Zaken Jan Lipavský 10 personen en 2 organisaties voor het promoten van de goede naam van Tsjechië in het buitenland.

Onder de ontvangers van de Gratias agit-prijs dit jaar bevindt zich dichter, vertaler en activiste voor de vrijheid van meningsuiting Jana Beranová, vanwege haar uitmuntende bijdrage aan de ontwikkeling van de Tsjechisch-Nederlandse culturele betrekkingen en haar inzet voor het bepleiten van de mensenrechten.

De Gratias Agit Award is tot nu toe twee keer in Nederland uitgereikt (historicus Zdeněk Dittrich en choreograaf Jiří Kylián).

Voormalige stadsdichter van Rotterdam Jana Beranová (Pilzen 1932) bracht verscheidene dichtbundels uit zoals de bloemlezing Werkboek (2011). Ze publiceerde vertalingen en verhandelingen vooral over Slavische poëzie in Nederlandse en Belgische literaire tijdschriften. Ze vertaalde onder meer gedichten van Miroslav Holub, Vladimir Holan, Milan Kundera,  Jaroslav Seifert, Jan Vladislav, Jan Skácel, Jiří Kolář, Vasko Popa. Tevens vertaalde ze meerdere romans van Milan Kundera waaronder De ondragelijke lichtheid van het bestaan in het Nederlands. Sinds 2019 wordt jaarlijks de Jana Beranováprijs uitgereikt aan een Nederlandstalige auteur die wars van mode, artistieke vrijheid en integriteit, vooropstelt. 

Meer over Jana:

-ontving in 2005 de zilveren herdenkingsmedaille van Jan Masaryk 

-heeft consequent steun verleend aan schrijvers die om politieke of andere redenen worden vervolgd. Veelvuldig gesproken namens Amnesty International in Nederland, dat een van haar gedichten als motto voor een van haar campagnes heeft aangenomen: als niemand/ luistert/ naar niemand/ vallen er doden/ in plaats van/ woorden (if no one/ listenings/ tegen niemand/ er zullen doden vallen/ in plaats van/ woorden)

-In 1978 verscheen een bloemlezing van Tsjechische protestcartoons, liederen en gedichten uit de periode na de bezetting van Tsjecho-Slowakije in 1968 door troepen van het Warschaupact, getiteld Abel en Kaïn waren ook broers (Abel en Cain Were Brothers Too)

-toegewijd aan het bevorderen van de vrijheid voor schrijvers, zelfs na haar leven; regelde om haar huis in de Provenierswijk in Rotterdam na te laten aan de Stichting Verhalenhuis Belvédère. Op haar verzoek zal het huis dienen als museum en toevluchtsoord voor vervolgde schrijvers.

-sinds 2019 reikt Stichting Woordnacht de Jana Beranová Prijs uit, ter ere van Nederlandse schrijvers voor wie artistieke vrijheid en integriteit fundamenteel zijn (Peggy Verzett, Michael Tedja, Annelies Verbeke, Wim T. Schipper)

-in 2022 maakte regisseur Laura Stek ter ere van haar 90e verjaardag een documentaire over haar leven met de titel Vluchtval; wereldpremière in januari 2022 op het International Film Festival Rotterdam (IFFR), preview in KINO Rotterdam samen met het Tsjechische Centrum