Productiviteit NL in 2024 gedaald en in 2025 gestegen. Heeft AI ermee te maken?

15 augustus 2026 door een van onze redacteuren

Robotic en AI spelen in sommige landen al een grote rolBld. M. Ehlers px

Arbeidsproductiviteit opnieuw gedaald kopt de Nationale productiviteitsmonitor 2025. In 2024 daalde de arbeidsproductiviteit in de totale Nederlandse economie met 0,3% en in de marktsector met 0,1%. Dat past in een langere periode waarin de productiviteit nauwelijks groeit. De daling van de arbeidsproductiviteit in 2024 was echter wel minder sterk dan in 2023. Dat blijkt uit de jaarlijkse Nationale productiviteitsmonitor van het Centraal Planbureau (CPB), in samenwerking met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

De productiviteit in de totale economie steeg met 2,4% in 2025. Het is nog niet duidelijk of dit herstel doorzet, mede omdat dat het cijfer voor 2025 nog voorlopig is. In de Nationale productiviteitsmonitor 2025 onderzoeken het CPB en het CBS de redenen van de afnemende productiviteitsgroei in 2024. V&M vroeg zich af of er verband is met AI en wat het verband dan zou kunnen zijn.

Dus kunstmatige intelligentie komt als geroepen...?

Een paar mogelijke verklaringen waarom AI nog niet zichtbaar is in de productiviteitscijfers:

Vertraging tussen adoptie en effect

Historisch gezien duurt het vaak 10-15 jaar voordat een general purpose technology (elektriciteit, computers, internet) echt doorwerkt in productiviteitscijfers. Bedrijven moeten processen herontwerpen, niet alleen de tool erbovenop plakken: dat kost tijd.

Metingsprobleem

Productiviteit meet output per gewerkt uur, vaak in sectoren waar output lastig te kwantificeren is (diensten, zorg, onderwijs). Als AI vooral kwaliteit of gemak verbetert zonder dat de output-metingen dat oppikken, zie je het niet terug in de cijfers.

Compositie-effect

Nederland heeft relatief veel groei in arbeidsintensieve, laagproductieve sectoren (horeca, zorg, persoonlijke dienstverlening) de afgelopen jaren. Dat drukt de gemiddelde productiviteit, los van wat AI doet.

Adoptie is nog beperkt en ongelijk

Veel bedrijven experimenteren met AI, maar structurele implementatie op de werkvloer, vooral in het MKB, dat in Nederland een groot deel van de economie vormt, gaat langzamer dan de hype doet vermoeden.

Multifactorproductiviteit

Het CBS legt uit dat bedrijven in 2024 wel meer waarde produceerden (1,0% meer), maar dat er ook meer uren werden gewerkt (1,1% meer). Daardoor daalde de productiviteit per uur licht, met 0,1%.

Kijk je preciezer, dan zie je twee dingen die juist goed gingen: bedrijven zetten meer machines en computers in, en het personeel was beter opgeleid. Beide zorgden voor een klein plusje.

Het probleem zat in iets anders: hoe efficiënt bedrijven al hun middelen samen gebruikten, de zg. multifactorproductiviteit . Dat stuk zakte flink weg. Dit wordt vaak gezien als een graadmeter voor technologische vooruitgang.

Kortom: bedrijven investeerden wel in nieuwe apparatuur, misschien ook in AI-tools, maar dat leverde nog geen efficiëntere manier van werken op. Dat past bij nieuwe technologie: het duurt vaak even voordat mensen en organisaties er goed mee leren werken.

Per sector

De grootste dalers waren de bouw, de financiële sector en de energiesector. Zakelijke dienstverlening en transport deden het juist beter dan gemiddeld.

En dan 2025

Nieuwere cijfers laten iets heel anders zien. In 2025 steeg de productiviteit met 2,4%. De economie groeide met 1,8%, terwijl er juist minder uren werden gewerkt (0,6% minder). Al die groei kwam dus puur doordat mensen per uur meer produceerden. Volgens het CBS is dit de grootste stijging in twintig jaar, terwijl de gemiddelde groei de afgelopen tien jaar maar 0,3% per jaar was.

Is dit het begin van een nieuwe trend, misschien doordat AI eindelijk zijn vruchten afwerpt? Is het een toevalstreffer? Iets anders? Wat ook de verklaring moge zijn het is nog te vroeg er iets met zekerheid over te zeggen.

Meer info: Nationale productiviteitsmonitor