“Ik wil laten zien wat er achter de oppervlakte zit”: Melike Bilir op Art Rotterdam over de kritische kunst van Katja Pilipenko
De stand van Melike Bilir Galerie uit Hamburg op Art Rotterdam is gewijd aan werk van de Russisch-Duitse kunstenares Katja Pilipenko. Melike spreekt met veel bewondering over Pilipenko’s praktijk, die diep graaft in de mechanismen van machtsstructuren en collectieve herinnering. In de stilte voor de storm van bezoekers die de beursvloer zullen gaan vullen licht ze het werk van Pilipenko toe.
“Katja Pilipenko is een kunstenaar uit Moskou, nu gevestigd in Hamburg. Haar hele praktijk is gevormd door de overgang van Rusland van een post-Sovjet-democratie naar een autoritair mediaregime,” vertelt Melike. “Ze onderzoekt hoe waarheid, taal en perceptie gemanipuleerd worden. Ze kijkt naar hoe mythen en ideologieën ontstaan. Dat vind ik ongelooflijk relevant. En op een beurs als deze, waar zoveel verschillende verhalen samenkomen, past dat thema van geconstrueerde waarheden misschien wel beter dan ooit.”
Centraal in de presentatie staat de serieThe Other Russia(2023-2024). Melike neemt de tijd om het concept uit te leggen, terwijl een groepje bezoekers blijft hangen om te luisteren. “In deze serie approprieert Katja de covers van zogenoemdepopadantsy-boeken,” zegt Melike. “Popadanstvois een post-Sovjet literair genre. Het werkwoordpopadatbetekent ‘ergens terechtkomen’. Het plot is vaak dat een protagonist terugreist in de tijd om het verloop van de geschiedenis te veranderen.”
Ze wijst naar de tekeningen aan de muur van de stand. “Deze boeken zijn vaak een uiting van onvrede met het verleden van het land en verwoorden een verlangen naar een Sovjet- of imperiale restauratie. De covers zijn kitscherige illustraties, vaak met gewelddadige scènes. Wat Katja doet, is die covers natekenen en ze combineren met canonieke anti-oorlogspoëzie in het Russisch.”
Deze combinatie is volgens Melike buitengewoon krachtig. “Door die twee dingen samen te brengen – die revanchistische fantasieën aan de ene kant, en die universele, gedeelde anti-oorlogsherinnering aan de andere kant – confronteert ze twee conflicterende verbeeldingen van de geschiedenis. Ze legt een diepe sociale scheiding bloot, een breuklijn in de Russische samenleving zelf. Dat is precies wat kunst op een plek als deze kan doen: niet alleen mooi zijn, maar ook laten zien hoe complex de wereld is.”
Naast de tekeningen toont de stand ook een serie van twaalf kalenders, Popadanets Calendar. Melike beschrijft hoe Pilipenko hierin een alternatieve tijdslijn creëert. “De eerste kalender begint op 24 februari 2022, de dag van de invasie in Oekraïne. Maar de data zijn in omgekeerde volgorde gezet, ze lopen achteruit. Het is alsof je probeert de tijd terug te draaien. De kalenders zijn collages van nostalgische Sovjet-beelden, geplaatst op oude Sovjet-behangpatronen. Die patronen herkent iedereen uit die tijd. Het is een ongelooflijk precieze manier om te laten zien hoe nostalgie wordt ingezet als politiek instrument.”
Melike Bilir in haar stand op Art Rotterdam
Voor Melike is het werk van Pilipenko het ultieme bewijs van waar haar galerie voor staat. “Het is kritisch, het is persoonlijk, maar het is ook universeel. Katja laat zien hoe verhalen ons vormen, hoe ze ons verdelen, maar ook hoe kunst die verhalen kan deconstrueren. Dat is precies wat ik wil laten zien, of het nu in mijn galerie in Hamburg is of hier op Art Rotterdam: kunst die niet alleen vragen stelt, maar die ook de complexiteit van onze wereld durft te omarmen.”
Ze kijkt nog een keer naar de tekeningen aan de muur, terwijl de beurs om haar heen in volle gang is. De persopening is net achter de rug, de vip-dag is in volle gang. Iedereen staat op scherp. Maar Melike Bilir staat precies waar ze wil zijn.
-S.jpg)
.gif)
