Inloggen Registreren

De dataparadox: we gebruiken graag AI, maar hebben een hekel aan hyperscalers

23 januari 2027 door Ronald Glasbergen
De dataparadox: we gebruiken graag AI, maar hebben een hekel aan hyperscalers
Scheve verhouding tussen lusten en lasten Bld. v&m
Terwijl miljoenen Nederlanders dagelijks AI-modellen raadplegen voor werk, studie of vermaak, groeit de maatschappelijke weerstand tegen de gebouwen die deze technologie draaiende houden.

Uit recente cijfers van het CBS blijkt dat datacenters inmiddels 5,0 procent van de totale Nederlandse elektriciteit verbruiken. Tegelijkertijd bundelen burgers en actiegroepen hun krachten voor een landelijke bouwstop. Welkom in de wereld van de dataparadox.

Energiehonger hyperscalers


In 2025 slokten Nederlandse datacenters maar liefst 5.664 gigawattuur (GWh) aan elektriciteit op, een stijging van 12 procent ten opzichte van een jaar eerder. Daarmee staat Nederland, na Ierland, op de tweede plek in de Europese Unie als het gaat om het aandeel datacenter-stroomverbruik.
Opvallend is waar die enorme groei vandaan komt. Nederland telt zo’n 200 datacenters, maar ruim 90 procent van al die stroom gaat naar een selecte groep van ongeveer 50 grote faciliteiten (met een verbruik van 10 GWh of meer). Dit zijn de zogenoemde hyperscalers: de megadatacenters van grote internationale cloudproviders en techreuzen. Het aantal grote datacenters bleef de afgelopen jaren vrijwel gelijk, maar hun honger naar energie nam fors toe. De verklaring ligt voor de hand: de opkomst van kunstmatige intelligentie.

AI kost per vraag tien keer zoveel

Voor de gemiddelde gebruiker voelt een AI-prompt onzichtbaar en vrijblijvend, ergens zwevend in ‘de cloud’. In werkelijkheid draaien er in Noord-Holland en Groningen duizenden servers op volle toeren om antwoorden te genereren. Een enkele, gemiddelde tekstvraag aan een AI-model kost al snel tien keer zoveel elektriciteit als een standaard zoekopdracht via Google. Bij complexe opdrachten, zoals het analyseren van lange documenten of het genereren van video’s, loopt dat verbruik nog vele malen hoger op. Omdat wereldwijd miljarden vragen per dag worden gesteld – en het trainen van de modellen zelf gigantische hoeveelheden rekenkracht vergt – tikt dat onzichtbare gebruik razendsnel aan.​

Groeiend verzet van onderop

Waar het digitale gemak individueel en onzichtbaar is, zijn de gevolgen van de hyperscalers lokaal en direct tastbaar. Dat leidt tot toenemende frictie. In juli 2026 lanceerden actiegroepen Fossielvrij en DeGoedeZaak een gezamenlijke campagne voor een tijdelijke landelijke bouwstop. Ook eisen zij volledige openheid van techbedrijven over hun werkelijke energie- en waterverbruik.
Die landelijke roep sluit aan bij een reeks lokale burgerpetities. In Amsterdam verzamelen omwonenden en betrokkenen handtekeningen tegen de komst van een groot Microsoft-datacenter bij Sloterdijk, uit vrees dat het project het overbelaste stroomnet verder vastzet. Eerder trokken vergelijkbare acties tegen megadatacenters in Zeewolde en de Wieringermeer al duizenden bezorgde burgers, die wezen op horizonvervuiling, lichtoverlast en het gebrek aan structurele lokale werkgelegenheid.

Kern van de zaak

De bezwaren uit deze petities leggen de vinger precies op de zere plek van de dataparadox: de scheve verhouding tussen lusten en lasten. Elke dag profiteren we van slimmere algoritmes, directe vertalingen en eindeloze streamingdiensten. Maar de schaarste die daarvoor nodig is – ruimte, koelwater en vooral capaciteit op het overvolle elektriciteitsnet – wordt afgewenteld op de directe leefomgeving, terwijl woningen en lokale bedrijven op een wachtlijst staan voor een stroomaansluiting.
Zolang techbedrijven weinig transparant zijn over hun exacte ecologische voetafdruk en gebruikers niet direct voelen wat een klik kost, blijft de kloof groeien.
De vraag voor de komende jaren is dan ook niet of we meer rekenkracht nodig hebben, maar waar en onder welke voorwaarden we bereid zijn daar ruimte voor te maken.
Meer over:
Cookies

Deze website gebruikt noodzakelijke cookies voor een correcte werking en analytische cookies (geanonimiseerd) om de statistieken van de website bij te houden. Marketing cookies zijn nodig voor laden van externe content, zoals YouTube-video's of widgets van Sociale Media. Zie ons cookiebeleid voor meer informatie, of om je instellingen later aan te passen.