Wim T. Schippers, grootmeester van het 'Waarachtig oninteressante feit' (1942- 2026)

17 juni 2026 door Ronald Glasbergen

Wim T Schippers bij de ontvangst van de Jana Beranovaprijs in 2023. Foto Ronald P Glasbergen

Van Zero-kunstenaar en een 'Nederlandse Marcel Duchamp' die als kunstdaad een flesje frisdrank in zee leeggoot, tot een tv-maker die voor opschudding, hilariteit en een grote schare bewonderaars zorgde. Met het overlijden van Wim T. Schippers verliest Nederland een van zijn belangrijkste en meest veelzijdige kunstenaars van na de Tweede Wereldoorlog. Schippers was een totale cultuurmaker die met hetzelfde gemak de media, de literatuur en het theater naar zijn hand zette. Voor hem bestonden er simpelweg geen schotten tussen de verschillende disciplines.

Flesje limonade gazeuse in zee bij Petten (herhaalde daad die eerder plaatsvond op 29 oktober 1961) met Wim T. Schippers. Fragment n.a.v. de tentoonstelling: Van Bree tot Breuker, 1983. Collectie Theater Instituut Nederland.

Het stellen van feiten: De geboorte van 'feitkunst'

Schippers baarde al in 1963 opzien in de kunstwereld bij de Manifestatie aan het strand te Petten. Aldaar goot hij plechtig en in het bijzijn van de internationale pers een flesje Green Spot-limonade (gazeuse) leeg in de Noordzee.

Een bloedserieuze commentaarstem bij de filmbeelden verving de traditionele kunsttermen destijds door een nieuw begrip: 'feitkunst'. In plaats van te werken met verf en linnen, werkte Schippers met het stellen van feiten. In plaats van het op te drinken was het leeggieten van dat flesje was in al zijn eenvoud een merkwaardig interessante daad. Het vormde de eigentijdse Nederlandse pendant van het tentoonstellen van een urinoir in een museum: het onttrok een alledaagse handeling aan zijn normale functie om de definitie van kunst fundamenteel ter discussie te stellen.

Het is wat is

Samen met kunstenaars Ger van Elk en Bob Wesdorp had hij in 1961 al het 'A-dynamisch manifest' gepresenteerd in Vrij Nederland.

Uit Het eerste (voorlopige) a-dynamische manifest [1961 verschenen in Vrij Nederland]
[...] Oppervlakkig bezien hebben de a-dynamischen overeenkomst deels met het dadaïsme en deels met het nieuw-realisme; ideëel is er echter een groot verschil. De ‘adynamische’ groep, de naam zegt het al, geeft géén bepaalde, en dus geen dynamisch gerichte stijlvorm aan, nog enige taak. Zij verwerpt voorts geen enkele richting, met een uitzondering voor het tachisme. Zij zijn helemaal geen dadaïsten omdat zij geen enkele anti-kunst-gedachte hebben en dus ook niet bezig zijn in die richting. De behoefte die tot nog toe in elke stijl aanwezig was, een achtergrond of een ‘waarom daarom’ voor hun uitingen te hebben, is bij de adynamiek afwezig. Wij verwerpen dus het tachisme; het denkbeeld van de geïnsprireerde kunst, inspiratie, de dynamiek à priori, het nihilisme, J. Cremer en het Cremertorium. Wij hebben waardering voor: de stem van Eisenhower in een kunstmaan, ruimtevaart, seriële muziek, de vereniging van Nederlandse keurslagers, de beweegbare machines van Tinguely, de nieuw- realisten, Y. Klein en Constant.
Wij hebben gevormd: de ‘Jan de Bil-stichting’, het wetenschappelijk instituut ‘Nak pro Nak’ en het ‘A-Dynamisch Centrum’. Wij beoefenen gelijktijdig vele vormen van cultuur zoals: chemische techniek, fotografie, beeldhouwen, architectuur, muziek, schrijven en schilderen. [...]

Schippers vatte bovenstaand gedachtengoed later prachtig samen in het dagblad Trouw: "Vraag nooit waar kunst over gaat. Want over een boom die je ziet, zeg je toch ook niet: waar gaat die over? Niet doen, nooit vragen. Het is wat het is." (Wim T. Schippers, 2022)

To the dogs

In de geest van het A-dynamisch manifest schreef hij een tiental toneelstukken. Het meest legendarische en internationaal ruchtmakende daarvan was Going to the dogs (1986), waarin herdershonden de hoofdrol speelden. De honden keken op het podium naar een televisiescherm waarop wéér andere herdershonden te zien waren. Het stuk was het ultieme 'waarachtig oninteressante feit' in theatervorm.

Concert met pakpapier Wim T Schippers Fluxus in het Kurhaus in 1964. Foto H van Gelderen - Anefo Nat Archief

Revolutie op radio en televisie

Roem bij het grote publiek bereikte Schippers met zijn grensverleggende tv-producties voor de VPRO. Het begon in 1967 met Hoepla, destijds revolutionair en spraakmakend met aflevering een krant lezend vrouwelijk naakt. Dit werd gevolgd door de absurdistische Fred Haché Show en de Barend Servet Show (1971–1973). Tussen 1974 en 1994 maakte hij zo bijna honderd andere televisieshows, zowel als afleveringen in series als eenmalige producties.

Ook op de radio liet hij in velerlei gedaanten diepe sporen na. Zijn bekendste wapenfeit op dat medium was waarschijnlijk het legendarische en chaotische radioprogramma Ronflonflon met Jacques Plafond (1984–1991).

Opvoeder

Vanaf 1976 groeide Schippers uit tot een icoon voor meerdere generaties als de stem van Ernie in de Nederlandse versie van Sesamstraat. Naast Ernie leende hij zijn stem aan een reeks andere personages zoals: Kermit de Kikker, De Blauwe Meneer, Henk Glimlach.

Hiermee werd hij, weliswaar op geheel eigen wijze, een van de 'opvoeders des Vaderlands'. Dat hij daarnaast ook een brede intellectuele nieuwsgierigheid bezat en stimuleerde, bewees hij tussen 1995 en 2003 met zijn uniek luchthartige, geestige maar altijd geïnteresseerde presentatie van de Nationale Wetenschapsquiz en de Nationale Wetenschapsquiz Junior.

Overal en altijd (zichzelf trouw)

Wim T. Schippers liet Nederland zien dat kunst overal in zit, van theater en muziek, televisie, tot ook in het museum en in de wetenschap: 'a-dynamisch' en op feiten gebaseerd. Kunst, media en theater hoeven niet aan cliché verwachtingen te voldoen, maar kunnen bestaan in het pure stellen van een feit.

Geboren in Groningen op 1 juli 1942, overleed hij op 10 juni 2026 in zijn woonplaats Amsterdam. Hij laat een onuitwisbare feit achter in de Nederlandse cultuur.