Cees Nooteboom, schrijver en dichter van wereldformaat, 1933 - 2026

12 februari 2026 door een van onze medewerkers

Cees Nooteboom in 1966 Foto Jac de Nijs, Anefo, Nat Archief

Op 11 februari 2026 is op het Spaanse eiland Menorca de grote Nederlandse schrijver Cees Nooteboom overleden. Hij werd 92 jaar oud. Met zijn overlijden verliest de wereldliteratuur een van haar meest veelzijdige en kosmopolitische stemmen, een man die de kunst van het reizen en de kunst van het schrijven tot één onlosmakelijk geheel wist te smeden.

Nooteboom, geboren in 1933 in Den Haag als Cornelis Johannes Jacobus Maria Nooteboom, kende een bewogen start. Na het verlies van zijn vader tijdens het bombardement op het Bezuidenhout in 1945, zwierf hij langs verschillende kostscholen. Deze vroege ontheemding leek de kiem te leggen voor zijn latere leven als "nomade van de geest". In 1955 debuteerde hij op stormachtige wijze met de roman Philip en de anderen, een boek dat hem direct de Anne Frank-prijs opleverde en hem bestempelde als een van de belangrijkste stemmen van zijn generatie.  

Zijn oeuvre is indrukwekkend in zowel omvang als breedte. Hij was niet alleen een begenadigd romanschrijver, maar ook een scherpzinnig essayist, een fijnzinnig dichter en bovenal de 'keizer van de reisverhalen'. Voor tijdschriften als Avenue bereisde hij alle uithoeken van de wereld, waarbij hij niet slechts verslag deed van wat hij zag, maar de filosofische essentie van de plek en de tijd probeerde te vangen. Zijn internationale doorbraak kwam met de roman Rituelen (1980), waarin hij thema’s als tijd, herinnering en de zinloosheid van het bestaan op een meesterlijke wijze verkende.

Hoewel hij in Nederland vaak met een zekere distantie werd bekeken – Nooteboom voelde zich soms miskend door de intellectuele elite in eigen land – werd hij in het buitenland op handen gedragen. Met name in Duitsland genoot hij een sterrenstatus; daar werd hij gezien als een Europese grootmeester wiens naam decennialang jaarlijks viel bij de speculaties over de Nobelprijs voor de Literatuur. Hij ontving alle grote prijzen, waaronder de P.C. Hooft-prijs (2004) en de Prijs der Nederlandse Letteren (2009).

De laatste jaren van zijn leven bracht hij grotendeels door op zijn geliefde Menorca, de plek waar hij sinds het begin van de jaren zeventig een toevluchtsoord vond. Samen met zijn vrouw, de fotografe Simone Sassen, leefde hij daar tussen de cactussen en palmbomen in zijn zelfgebouwde studio. Hoewel het schrijven hem door parkinsonisme de laatste jaren fysiek zwaar viel, bleef zijn geest tot het einde scherp en nieuwsgierig. Zoals hij onlangs nog opmerkte in een interview: "Het gaat al zo lang over het einde. Op een dag is het je beurt."

Die dag is gekomen. Cees Nooteboom laat een monumentaal oeuvre na dat generaties lezers heeft geleerd om met een open, onderzoekende blik naar de wereld te kijken. Hij was een schrijver die wist dat de waarheid vaak verborgen ligt in de schaduw van een reis of in de stilte tussen twee zinnen. Nederland verliest een grootmeester, een Slauerhoff van onze tijd. Maar wij, zijn nabestaanden, kunnen in zijn woorden blijven wonen. 

“Ik heb hier op dit eiland mijn leven. Ik lees elke dag de krant. Allemaal fijne dingen.” – Cees Nooteboom (1933-2026)