De vruchtbaarheid daalt. En het sterkst bij laag opgeleide vrouwen

16 december 2023 door een van onze medewerkers

Sinds 2010 is het totale vruchtbaarheidscijfer in Nederland gedaald. In hoeverre verschilde deze daling tussen vrouwen van verschillende generaties en opleidingsniveaus? En kwam deze daling vooral door toenemende kinderloosheid of doordat minder vrouwen na hun eerste kind nog meer kinderen kregen? De analyse van het CBS beperkt zich grotendeels tot in Nederland geboren vrouwen.

De belangrijkste conclusie van he het CBS is dat de daling van de vruchtbaarheid onder in Nederland geboren vrouwen het sterkst was bij jonge, laagopgeleide vrouwen. De vruchtbaarheid bij vrouwen met een opleiding op mbo-2/havo-/vwo-niveau of met een hbo-/universitaire opleiding daalde ook, maar minder sterk dan bij vrouwen zonder startkwalificatie. De daling kwam uitsluitend door toenemende kinderloosheid; het gemiddeld aantal kinderen per moeder nam niet af. Het gemiddeld aantal kinderen per vrouw wél, omdat er steeds minder moeders waren. Dat de daling bij vrouwen zonder startkwalificatie het sterkst was, kwam waarschijnlijk deels doordat deze groep op jongere leeftijd kinderen krijgt, en de daling van de vruchtbaarheid relatief het sterkst was bij jongere vrouwen. Maar ook de zwakkere sociaaleconomische positie van vrouwen zonder startkwalificatie speelde mogelijk een rol. Bij vrouwen boven de 25 jaar daalde het vruchtbaarheidscijfer relatief sterker onder vrouwen zonder startkwalificatie dan bij vrouwen met een hoger opleidingsniveau.

Grafiek vruchtbaarheidscijfers in 11 Europese landen van 2000 - 2020

Vruchtbaarheidscijfers in enkele Europese landen Bld CBS - Eurostat Stat

Dalende geboortecijfers sinds 2010

In Nederland worden de laatste jaren steeds minder kinderen per vrouw geboren. Deze dalende geboortetrend is ingezet in 2010. In 2022 lag het totale vruchtbaarheidscijfer op 1,49 kind per vrouw, het laagste cijfer tot nu toe (Stoeldraijer, Van Duin, Nicolaas & Huisman, 2022). Het totale vruchtbaarheidscijfer is een maat voor het aantal geboorten per vrouw in een jaar, die niet afhangt van de leeftijdssamenstelling van vrouwen in de bevolking (voor een nadere uitleg, zie het kader in hoofdstuk 2). Ook in veel landen om ons heen daalde het vruchtbaarheidscijfer. Bij deze landen is een stijging te zien tussen 2000 en 2010, en vervolgens een daling. De enige uitzondering hierop is Duitsland, waar het vruchtbaarheidscijfer bleef stijgen tot 2016. De modernisering van het kinderopvang- en ouderschapsverlofbeleid en immigratie van bevolkingsgroepen met een hoger kindertal worden hiervoor als verklaringen genoemd (Sobotka, Matysiak & Brzozowska, 2019). In veel landen is een lichte stijging van het totale vruchtbaarheidscijfer in 2021 te zien.

Ook kinderloosheid belangrijke factor

- De daling van het vruchtbaarheidscijfer sinds 2010 is het sterkst bij vrouwen jonger dan 30 jaar, dus vrouwen van jongere generaties.
- Bij generaties geboren na 1985 loopt het gerealiseerd kindertal generatie op generatie achter op dat van vrouwen met hetzelfde opleidingsniveau uit voorgaande generaties op dezelfde leeftijd.
- De daling bij vrouwen met alleen een startkwalificatie was duidelijk sterker dan bij vrouwen met een opleiding op mbo-2/havo/vwo- of hbo/universitair niveau. De daling bij de laatste twee groepen was vergelijkbaar.
- De kinderloosheid nam toe, maar het gemiddeld aantal kinderen per moeder daalde niet.

Meer info : Dalende vruchtbaarheid sinds 2010 en de rol van opleidingsniveaus