zaterdag 4 juli 2020

webZine over stad, cultuur
en wereld

Foto: wikipedia.org

The strange case of Wilhelm Reich: de 'seks-kist' die kanker kon genezen

11 november 2019 (door Kees Versteeg)

Op vrijdag 15 november opent de tentoonstelling Orgonomics bij Garage RotterdamDe nieuwe curator Pádraic E. Moore presenteert een multidisciplinaire tentoonstelling, ontstaan rondom de ideeën van de radicale psychiater Wilhelm Reich (1897-1957). Centraal staat orgon-energie, een fenomeen dat Reich naar eigen zeggen in 1939 ontdekte. Hij bouwde orgon-accumulators waar patiënten in konden zitten voor het verbeteren van hun gezondheid, en behaalde - weer naar eigen zeggen -  ‘goede resultaten’. In Amerikaanse media verschenen vervolgens verhalen over ‘seks-kisten’ die kanker konden genezen. Zijn kisten maar ook zijn boeken werden uiteindelijk op last van de rechter vernietigd. The strange case of Wilhelm Reich is een verhaal om van te smullen.

Wilhelm Reich, foto wikipedia.org

Orgon

Orgon – een samenstelling van de woorden orgasme en ozon - verbindt volgens Reich alle aspecten van het bestaan met elkaar. Het vult alle ruimte en het is overal; het is vormvrij, het dringt door in alle materie, het pulseert en het is waarneembaar. Het is een kosmische oer-levensenergie. Van 16 november t/m 19 januari 2020 transformeert Garage Rotterdam met een intergenerationele groepstentoonstelling tot een speels laboratorium waarin bezoekers deze kosmische oer-levensenergie kunnen ervaren. De tentoonstelling toont werk van Dorothy Fadiman, Jasper Griepink, Christoph Keller, Christine Ödlund, Annie Ratti en Kenneth White. Naast sculpturen, schilderijen, tekeningen en films is er ook een replica van de legendarische orgon-accumulator van Reich te zien.

De seksuele revolutie

Wilhelm Reich werd in 1897 geboren in de toenmalige Donaumonarchie, in een gebied dat nu tot Oekraïne behoort. Van huis uit psycholoog en Freudiaans analyticus werkte hij in de jaren Freuds theorieën uit in zijn werk ‘De seksuele revolutie’.

Inhoudelijk kenmerkt zijn werk zich door aandacht voor het karakter, individuele neurotische stoornissen spelen een ondergeschikte rol.  Tevens probeerde hij het marxisme te verzoenen met de psychoanalyse. Daarnaast onderkende hij de ontwikkeling van seksualiteit in de puberteit. Hij bepleitte de beschikbaarheid van voorbehoedsmiddelen, wilde dat abortus en echtscheiding mogelijk waren en zag ook het belang in van economische onafhankelijkheid van vrouwen. In zijn latere werk begint de biologie een steeds belangrijker rol te spelen.

Nazi’s

Reich leefde in Duitsland toen Adolf Hitler in januari 1933 aan de macht kwam. In datzelfde jaar verschijnt zijn boek ‘Die Massenpsychologie des Fascimus’ waarin hij het nazisme analyseert – dat volgens hem paralellen heeft met het marxisme. Hij vlucht in 1939 naar de VS als de nazikrant Völkischer Beobachter een aanval op zijn pamflet ‘The Sexual Struggle of Youth’ publiceert. Reich, die van joodse komaf is, voelt op net op tijd de bui hangen.

Controversieel

In de VS ontwikkelt Reich zich tot een inspiratiebron voor velen, maar hij raakt ook gehaat. Hij schendt enkele psychoanalytische taboes, zoals het ontwikkelen van lichaamsgerichte psychotherapie waarbij aanraken wordt gebruikt tijdens een sessie. Zijn gedachten worden steeds grootser, de grens tussen wetenschap en kwakzalverij vervaagt. Na enkele jaren van microbiologisch onderzoek zegt hij dat hij een primordiale kosmische energie heeft ontdekt die hij ‘orgon’ noemt.

Hij bouwt orgon-accumulators waar patiënten in kunnen zitten voor het verbeteren van hun gezondheid, en behaalt naar eigen zeggen ‘goede resultaten’. In december 1940 weet Reich de eveneens naar de VS gevluchte Albert Einstein over te halen zelf enkele experimenten uit te voeren met een kleine orgon-accumulator in diens kelder; die zouden aantonen dat de Tweede wet van de thermodynamica niet onschendbaar is. Na een aantal pogingen concludeert Einstein dat er geen onverklaarbare effecten zijn.

Albert Einstein, foto wikipedia.org

Cloudbuster

Reich ontwikkelt ook de Cloudbuster. Een regenmaker. Met dit apparaat wil hij het stroompatroon van orgon-energie manipuleren in de atmosfeer. Door wolken te vormen kan hij er regen uit laten vallen. Orgon is volgens hem verantwoordelijk voor de droogte en de woestijnvorming. Tijdens zo’n droogte in Arizona is hij op expeditie met zijn Cloudbuster en claimt daarna ufo's te hebben waargenomen. Hij speculeert erop dat deze ufo's wellicht orgon gebruiken voor hun aandrijving. Voor velen is de radicale psychiater nu echt radicaal de weg kwijt.

Foto wikipedia.org

Zangeres Kate Bush raakte een halve eeuw later geïnspireerd door dit verhaal. In de clip Cloudbusting wordt de rol van Reich vertolkt door Donald Sutherland en Kate Bush zelf vertolkt de rol van Reichs zoontje Peter.

Aanvaringen met justitie

In de jaren veertig wordt er onderzoek gedaan naar Reichs mogelijke communistische sympathieën maar daar zijn volgens de FBI geen aanwijzingen voor. Na een reeks publicaties over orgon in de Amerikaanse media, o.a. een artikel in The New Republic getiteld ‘The strange case of Wilhelm Reich’ verkrijgt de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) een gerechtelijk bevel die het transport van orgon-accumulators naar andere Amerikaanse staten verbiedt. Ze moeten in Maine, waar Reich zijn landgoed ‘Organon’ heeft, blijven. De accumulators waren in de media bestempeld tot sekskisten waarmee kanker kon worden genezen. Reich is woedend, weigert voor de rechter te verschijnen omdat deze geen verstand heeft van wetenschap en lapt de uitspraak aan zijn laars.

Hij wordt in 1956 opnieuw voor de rechter gedaagd en uiteindelijk gearresteerd op grond van zo’n ongeoorloofd transport. Opnieuw weigert hij voor de rechter te verschijnen. Naast het transportverbod gebiedt de rechter nu ook de vernietiging van al het materiaal met de vermelding ‘orgon-energie’ en bepaalt dat geen enkel boek met een verwijzing naar ‘orgon-energie’ opnieuw gepubliceerd mag worden.

In juni 1956, terwijl Reich zijn hoger beroep voorbereidt, reizen twee FDA-medewerkers naar Orgonon om de vernietiging van Reichs accumulators te overzien. De FDA-medewerkers hebben geen mandaat om de machines te vernietigen, alleen maar om de vernietiging ervan te overzien. Vrienden van Reich en zijn zoon Peter vernietigen de toestellen met bijlen terwijl de agenten toekijken. Drie weken later komen de agenten terug om te zien of ook het promotiemateriaal en enkele aangetroffen boeken verbrand zijn. Hoewel De American Civil Liberties Union(ACLU) de boekverbranding bekritiseert, verwijt Reich de ACLU dat deze zwijgt over de vernietiging van de orgon-accumulators.

Zo’n 6.000 kg van zijn boeken, tijdschriften en essays worden in augustus 1956 verbrand in de gemeentelijke afvalverbrandingsinstallatie Gansevoort in New York. Deze boekverbranding is een van de grootste daden van censuur in de moderne geschiedenis van de Verenigde Staten genoemd.

Wilhelm Reich overlijdt op 3 november 1957 op 60-jarige leeftijd in een federale gevangenis aan een hartstilstand. Hij sterft vlak voordat hij in aanmerking komt voor een voorwaardelijke vrijlating. Hij wordt begraven op Orgonon, zijn 71 ha grote landgoed in Maine. Het landhuis is tegenwoordig in gebruik als Wilhelm Reich Museum.

Reich Museum, foto wikipedia.org

Invloed

Reich heeft niet alleen Kate Bush geïnspireerd. Ook beroemde schrijvers als Saul Bellow, William S. Burroughs II en Norman Mailer werden door hem beïnvloed.

Foto: Noordereiland.org

In Rotterdam is zijn invloed zelfs bij mij in de straat terug te zien. De afgebeelde schildering in de Thorbeckestraat op het Noordereiland heet Orgon, orgon, orgon en is in 1995 geschilderd door kunstenaar Joe Cillen, in wiens galerie zich een orgon-accumulator bevindt. De schildering bevat de volgende tekst:

‘Op weg naar de Sargasso zee / Orgone boxes in het schroefwater / Van Motorschip Noordereiland’.

Joe Cillen is een voormalig schipper en conceptueel kunstenaar, die zich zowel via installaties als schilderkunst uitdrukt. Hij werkt sinds circa 2000 aan het plan ‘MS Noordereiland’, waarbij hij het Noordereiland beschouwt als een groot motorschip.

Wilhelm Reich leeft dus nog altijd voort in de verbeelding van vele kunstenaars.

Slotopmerking: waar blijft de film? The strange case of Wilhelm Reich – dit radicale scenario verdient een radicale verfilming door een radicale producent.

Noot: voor het schrijven van dit artikel is geput uit diverse bronnen, o.a. uit door Garage Rotterdam verstrekt persmateriaal, Wikipedia en de website Noordereiland.org

Orgonomics: van 16 november t/m 19 januari 2020

Garage Rotterdam

Goudsewagenstraat 27, 3011 RH Rotterdam 

Open: woensdag t/m zondag, 12.30 tot 17.30 uur

Toegang: € 2 (gratis met Museumkaart of Rotterdampas)

www.garagerotterdam.nl

Deel dit bericht met je vrienden!

De toekomst is vandaag, de geschiedenis wordt morgen geschreven

Vandaag&Morgen is een uitgave van Stichting Third Road. Steun onze verslaggeving op NL55 INGB 0009 2593 29 t.n.v. Stichting Third Road