Open einden in boek 'Russisch Roulette - Raid TV Eiland REM'

21 juni 2026 door Janny Kok

Omslag van het besproken boek

Oud-Telegraaf-journalist Theo Jongedijk kan niet worden verweten dat hij zich niet vastbijt in misdaadgerelateerde onderwerpen. Dat deed hij onder andere in zijn boek Het Meisje van Teteringen en andere naamloze moordslachtoffers; een onderzoek dat hij eind 2019 begon en in feite nog steeds niet heeft afgesloten. Nu stelt hij onderzoeksvragen naar een moord in zijn nieuwe boek Russisch Roulette Raid TV-Eiland REM; Omroeprevolutie kwam uit zee. De twee boeken hebben gemeen dat er geen melding kon worden gemaakt van de oplossing van de moorden.

'Terughoudend' politieonderzoek

Jongedijk reconstrueert in dit jongste boek de weerstand tegen commerciële radio- en tv-zenders in de vroege jaren 60 van de vorige eeuw. Het was niet de vrees voor etherreclame die de doorslag gaf voor gewapend ingrijpen tegen de oprichting van een commerciële tv-zender, maar de angst voor Russische spionage. De auteur concludeert na intensief speurwerk dat de strijd tegen commerciële televisie op de Noordzee een geopolitieke actie was. De Nederlandse regering gebruikte daarvoor een noodwet als politieke dekking tegen mogelijke Russische spionage. Filmmaker Claude Berkeley werd aan het eind van de strijd vermoord. Zijn levenloze lichaam werd op 28 augustus 1965 gevonden in het Amsterdam-Rijnkanaal. De vraag ‘Wie vermoordde hem?’ is na al die tientallen jaren nog niet beantwoord.

​‘U mag uw koffie opdrinken. Daarna is dáár de deur.’​

De terughoudendheid van de politie is opvallend in deze moordzaak, net als in die naar de dader van Het Meisje van Teteringen. Het kostte Jongedijk bij herhaling bovenmatige moeite om bij politie-instanties informatie los te peuteren. In de zaak van de moord op Berkeley stuitte hij op een rechercheur die in de jaren 60 betrokken was bij het moordonderzoek. Jongedijk kon hetgeen hij wist te berde brengen, waarna de politieman hem te verstaan gaf dat een moordzaak uit 1965 twintig jaar later geen prioriteit had in het werkaanbod van 1985. Jongedijk meldt daarover in zijn boek dit: “De rechercheur pakte de map en flikkerde die in een prullenbak. ‘U mag uw koffie opdrinken. Daarna is dáár de deur.’”

Zwolsman

Intussen leven we zeker veertig jaar verder, maar laat ook deze moordzaak Jongedijk niet los. Hij grijpt in zijn boek terug naar de geschiedenis die de aanleiding was om zich te verdiepen in de mogelijke geopolitieke achtergrond van het Nederlandse omroepbeleid om destijds commerciële radio- en televisiezenders te verbieden.

Ondanks alle tegenstand geloofden ondernemers in het concept om de destijds wat versufte Nederlandse omroepen wakker te schudden, omdat het aanbod voor luisteraars en kijkers veel boeiender kon zijn. Scheepsbouwer Cornelis Verolme en projectontwikkelaar Reinder Zwolsman bouwden in 1964 pal voor onze kust het REM-eiland, dat de thuisbasis werd van TV Noordzee.

George Blake

​Russisch Roulette Raid TV-Eiland REM laat heel wat vragen open. Te bedenken valt de vraag of er een verband te leggen is tussen de Egyptische achtergrond van de Brit Berkeley en die van de dubbelspion George Blake, die ook een Rotterdammer was en later de Britse nationaliteit had. Russische spionnen waren in de jaren 50 en 60 aantoonbaar heel actief in het Verenigd Koninkrijk.

Wie weet zien de huidige misdaadverslaggevers en -analisten nog brood in dit kennelijk verjaarde onderzoeksdossier. De huidige misdaadjournalisten bij De Telegraaf zien er blijkbaar geen brood in. Ze hebben tot dusver zelfs geen tijd genomen om het boek van hun oud-collega te bespreken.

De Rotterdam connectie 

Het verhaal gaat dat het Rotterdamse cargadoorsbedrijf Transworld Marine een Russisch broeinest was van waaruit geheime Nederlandse informatie naar Rusland werd doorgespeeld. Jongedijk heeft op advies van deze recensent daarover contact opgenomen met een van de Havenmannen van het Jaar die een toppositie had bij Transworld Marine, maar nog niet in de jaren 60. De vraag is of er nog documentatie te vinden is die relevant zou kunnen zijn voor het spionagewerk en de invloed van de Russen op de Nederlandse geopolitieke besluitvorming en wetgeving.

Jongedijk, T. (2024).  Russisch Roulette Raid TV-Eiland REM; Omroeprevolutie kwam uit zee. Uitgeverij Aspekt.  € 22,95