Europees Hof trekt grenzen voor Nederland en Malta

In twee recente zaken bij het Hof van Justitie van de Europese Unie stonden fundamentele principes van de Europese rechtsstaat centraal: de toegankelijkheid van wetgeving voor de burger en de onderlinge erkenning van vonnissen tussen lidstaten. Waar het ene arrest de deuren opent naar gratis technische normen, waarschuwt een nieuw advies tegen nationale wetgeving die de Europese rechtsorde probeert te omzeilen.

Gratis toegang tot de 'geheime' regels van de tabaksindustrie

In de zaak rondom de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en de Stichting Rookpreventie Jeugd boog het Hof zich over een prangende vraag: mogen wettelijke meetmethoden voor schadelijke stoffen in sigaretten achter een betaalmuur van ISO-normen zitten?

De Stichting betoogde dat zij de uitstoot van filtersigaretten niet effectief kon aanvechten zolang de gebruikte ISO-meetmethoden niet openbaar en gratis beschikbaar waren. Het Hof gaf de burger hierin een belangrijke overwinning. De uitspraak stelt dat wanneer EU-wetgeving ter bescherming van de volksgezondheid verwijst naar technische normen, deze gratis, algemeen en effectief toegankelijk moeten zijn. De Europese Unie moet zelf de kosten dragen om deze toegang te waarborgen, ongeacht het auteursrecht van organisaties zoals ISO.

Toch trok de Stichting in deze specifieke zaak aan het kortste eind. Omdat zij in de praktijk al over de normen beschikten, bleven de bestaande meetmethoden geldig en konden zij niet eisen dat sigaretten op basis van andere (strengere) methoden van de markt werden gehaald.

Malta onder vuur: Gokbedrijven niet boven de wet

Terwijl het Hof duidelijkheid schiep over tabaksnormen, uitte Advocaat-generaal Emiliou felle kritiek op Malta in een zaak over de online goksector. Malta had de zogenaamde "Bill 55" aangenomen, een wet die Maltese rechtbanken verbiedt om buitenlandse vonnissen tegen Maltese gokbedrijven te erkennen. Dit was een directe poging om schadeclaims van Europese gokkers te blokkeren.

Hoewel de Advocaat-generaal om procedurele redenen adviseerde de specifieke zaak niet inhoudelijk te behandelen, liet hij over de Maltese wetgeving geen spaan heel. Hij bestempelde de wet als een duidelijke schending van het EU-recht. Volgens Emiliou ondermijnt Malta hiermee de Brussel I-bis Verordening, die de hoeksteen vormt van de juridische samenwerking in Europa: het principe dat lidstaten elkaars vonnissen moeten vertrouwen en uitvoeren.

Rode draad: Bescherming burger

Beide dossiers laten een duidelijke trend zien. Of het nu gaat om de tabakslobby of de machtige gokindustrie in Malta, de Europese rechtsorde verdraagt geen "grijze gebieden". Wetten en normen die het publiek raken, moeten voor iedereen inzichtelijk zijn, en nationale wetten mogen niet worden gebruikt om bedrijven te beschermen tegen hun juridische verantwoordelijkheden in andere lidstaten.

De komende maanden zal blijken of het Hof het scherpe advies over de Maltese gokwet overneemt, maar het signaal is helder: de integriteit van de Europese interne markt en de rechten van de burger wegen zwaarder dan industrieel eigenbelang.