Juryrapport Jana Beranováprijs 2025 voor Raoul de Jong

06 maart 2026 door gastauteur

Hierbij het volledige juryrapport van de Jana Beranováprijs 2025 zoals uitgereikt op 28 februari. De tussenkopjes zijn van V&M.

De Jana Beranováprijs 2025 is toegekend aan schrijver Raoul de Jong Daar heeft de jury niet eens ontzettend lang over hoeven beraadslagen, ook al kreeg zij te maken met een aanvullend criterium waaraan zij zich moest houden. Kon de vorige Jana Beranováprijs, die van 2023, nog worden toegekend aan Wim T. Schippers, nu zou hij met zijn 83 jaar niet meer in aanmerking komen. In het tegenwoordige reglement staat dat de winnaar bovendien een jonge auteur is. Je komt als jury dan al snel op de vraag: wat is jong?, een vraag waar je niet een twee drie uitkomt, want je hoort wel eens dat vijftig het nieuwe veertig is… Het is overigens toevallig dat de jury uitkwam op Raoul de Jong die volgen de maand 42 wordt, waarvan we dus maar aannemen dat dat het nieuwe 35 is. Hoe het ook zij, toen de jury eenmaal ‘een soort van veertig’ had bepaald als de leeftijd waarbij je nog kan spreken van een jonge auteur, bleek al snel dat Raoul de Jong de onontkoombare laureaat was.

Jong

Niet - laat ook dat gezegd zijn - omdat er onder generatiegenoten of nog jongere schrijvers geen andere auteurs zouden zijn die de artistieke vrijheid en integriteit vooropstellen zonder te hechten aan conventionele, modieuze of moreel gangbare criteria. Ongetwijfeld zullen we hun namen nog horen bij volgende uitreikingen van de Jana Beranováprijs. Wel constateren we dat het gros van Nederlandstalige auteurs voor zover ze hun autonome stem ontdekken, tegen literaire of morele conventies in, die stem in deze tijd pas later ontwikkelen. Eerst tonen ze wellicht hun literaire kunnen aan waarmee ze bijna vanzelfsprekend delen in een consensus tussen auteur lezers en kritiek Dat is tenminste de indruk va n deze jury, die het niet zocht binnen die consensus, ook niet in de vorm van puntgaaf proza of bekwaam ontregelende poëzie maar op zoek was naar die ene autonome stem.
Raoul de Jong is het voorbeeld van een schrijver die zijn autonome stem gaandeweg gevonden heeft. Hij schreef columns, verhalen, romans, essays op de rand van fictie en non fictie, een aardig rijtje intussen dat vanaf zijn debuut in 2005 met Het leven is verschrikkulluk speelse en humoristische ondertonen kent. Even on versaagd als onbesuisd deed hij verslag van persoonlijke jeugd reis en moderne levens ervaringen met zelfspot, openhartigheid en kwetsbaarheid die hem herkenbaar maakten voor volwassen en jong publiek dat hij mede aanzette tot lezen. Hier sprak van meet af aan een eigenzinnige auteur.

Zonder te hechten aan conventionele, modieuze of moreel gangbare criteria

In 2020 publiceerde hij Jaguarman Een meeslepend verhaal, opgebouwd uit meerdere literaire genres, waarin hij het spoor volg t van een van zijn voorouders, een Surinaamse medicijnman. In het vroege werk van Raoul de Jong vormde multietniciteit niet onmiddellijk een prominent thema Waar hij in een boek als Stinknegers zijn vooringenomenheid in West Afrika observeert overigens zonder te vervallen in politieke correctheid positioneert hij zich in Jaguarman niet als buitenstaander, maar zoekt en vindt hij de synthese die aan zijn werk inhoudelijke verdieping geeft en weerspiegeld wordt in de vorm en de gelaagdheid van dit betekenisvolle boek De schrijver neemt ons in zijn culturele zoektocht mee en laat ons delen in zijn fascinatie, zijn ontdekkingen. Jaguarman biedt ongetwijfeld indrukwekkende eyeopeners aan veel Nederlandse lezers Zoals ook voor de meeste juryleden zelf gold. Over dit boek valt veel meer te zeggen dan dit rapport toelaat, maar Raoul de Jong vindt daarin definitief zijn eigen stem.

Zoektocht naar Surinaamse en Groningse roots

Zijn beweging tussen fictie en non fictie altijd meer of minder autobiografisch maakt de kwetsbaarheid die hij niet schuwt des te opmerkelijker. Familieverbanden en identiteitsbesef keren na Jaguarman terug in Gesprekken met opa waarin De Jong zijn witte grootvader portretteert een man van 90, die zijn hele leven niet hoefde te koken of schoon te maken en die vrouwen niet vertrouwt achter het stuur. Raoul is van kleur, valt op mannen, heeft geen rijbewijs en huilt om films met Julia Roberts. Maar deze opa is voor hem niettemin een van de grondvesten onder zijn bestaan zoals zijn voorvader Jaguarman dat ook is. Zo lijkt voor Raoul de Jong een zoektocht naar Surinaamse Zuidamerikaanse en Groningse roots in toenemende mate een centraal thema in zijn werk te zijn geworden

Hoewel we hier toch echt ook te maken hebben met een Rotterdamse schrijver De tweede Rotterdamse auteur die deze prijs ontvangt na eerder al de Anna Blaman Prijs, en daarmee de enige die de twee literatuurprijzen die Rotterdam momenteel kent op zijn conto heeft gekregen. Dat brengt ons bij het eindoordeel in dit juryverslag.

Uit het werk van Raoul de Jong sprak vanaf zijn debuut direct al zijn talent om met een ontvankelijke en geestige bli k naar de wereld te kijken en dit in woorden te vervatten. Zijn literaire en inhoudelijke groei in het bijzonder h et doorgronden van identiteit, van culturele uitersten en sociale begrenzingen maken zijn huidige werk urgent en relevant.

Open vizier

Echter, doorslaggevend voor de jury van de Jana Beranováprijs is niet louter deze verdienste maar vooral het open vizier waarmee Raoul de Jong zichzelf en anderen observeert Verkennend en beschouwend zonder vaststaand oordeel Waarachtig zoeken naar identiteit onttrekt zich aan wat moreel gangbaar of gewenst is, een van de criteria van deze prijs. Het maakt Raoul de Jong in een tijd van polarisatie tot een verbindende en verademende stem bij het behandelen van actuele en soms be laden themathema’s Uitnodigend voor en aan diverse lezers Nooit zonder humor of ontregelende hilariteit een verdienste op zich meer dan dat zelfs, want Nederlandse schrijvers zijn daar vaak niet zo bedreven in.

De jury spoort hem aan om te volharden in de morele en intellectuele vrijmoedigheid die hem en zijn werk zo eigen is. Misschien een overbodige aanmoediging. Raoul de Jong gaat zijn eigen gang, kritisch en aimabel, wars van behaagzucht, wars van wat en vogue heet te zijn. Hij verbindt lezers, generaties en de geschiedenissen van twee continenten en bouwt een oeuvre op dat de Jana Beranováprijs 2025 dubbel en dwars verdient.

De jury van de Jana Beranováprijs 2025 bestond uit Gina van den Berg, Frank van Dijl, Wouter van Heiningen, Julia van Weijen en Hans Sibarani, directeur Stichting Woordnacht.