Koos Postema 1932 - 2026, wilde van Rotterdam tot Vietnam, de honger en de oorlog de wereld uit
Zaterdag 21 februari overleed journalist en tv-pionier Koos Postema. Met zijn kenmerkende, licht docerende stemgeluid bracht hij generaties Nederlanders niet alleen nieuws en sport, maar ook zichzelf. Hij opende de huiskamers voor onderwerpen waar vroeger niet over gesproken werd.
Van bombardement tot beeldbuis
De drang om de wereld te begrijpen en te duiden moet geworteld zijn in zijn jeugd. Postema was vier toen zijn vader, een trambestuurder, overleed . Drie jaar later, op 14 mei 1940, maakte hij het bombardement op Rotterdam van dichtbij mee. "We zijn totaal weggebombardeerd", blikte hij in 2017 terug. "Ik heb nog steeds het gevoel dat ik dat van seconde tot seconde kan navertellen" . Met zijn moeder vluchtte hij weg uit Kralingen; later vonden ze onderdak in Vlaardingen. De beelden van puinhopen en een stervende man in een schuilkelder zouden hem altijd bijblijven .
Na de kweekschool stond Postema vijf jaar voor de klas als onderwijzer op een vormingsinstituut voor jonge arbeiders . Het verheffingsideaal uit zijn socialistische opvoeding nam hij mee naar Hilversum, waar hij in 1960 bij de VARA begon als radioverslaggever voor Dingen van de dag . Al snel maakte hij de overstap naar televisie bij het actualiteitenprogramma Achter het Nieuws, waar hij reportages maakte over oorlogen in Vietnam, Angola en de hongersnood in Biafra.
Koos Postema ontvangt de Nipkowschijf uit handen van Herman Wigbold voor het tv-programma Een klein uur U i Foto H Peters Anefo / Nat Archief
De huiskamer als klaslokaal
Zijn doorbraak als presentator kwam met Een klein uur U (later Een groot uur U), een praatprogramma dat vanaf 1969 maatschappelijke taboes slechtte. Terwijl hij met zijn rustige, invoelende toon gasten en kijkers op hun gemak stelde, kwamen onderwerpen als abortus, euthanasie, homoseksualiteit en transseksualiteit voor het eerst op de televisie aan bod . Een uitzending over autisme uit 1973 wordt nog altijd genoemd als een keerpunt in de beeldvorming . "De belangrijkste bijdrage van dat programma is geweest dat wij wat deuren hebben opengezet", zei Postema daar later over. "In de zin van: denk eens wat ruimer na over allerlei problemen" . Voor zijn vernieuwende werk ontving hij in 1969 de Zilveren Nipkowschijf.
Postema was echter meer dan een taboedoorbreker. Hij was ook sportverslaggever (onder meer bij de legendarische Elfstedentocht van 1963 en Langs de lijn), presentator van Radio Tour de France en in 1980 commentator bij de inhuldiging van koningin Beatrix . Samen met Harmen Siezen verzorgde hij het Olympisch Ontbijt tijdens de Winterspelen van 1984 en 1988 .
Koos Postema op de rug bij de opening Nationale Onderwijstentoonstelling door minister Deetman (2e van rechts 1989 Foto RC Kroes Anefo
Herenigd op de bank
Voor het grote publiek bleef Postema echter vooral verbonden met Klasgenoten, het reünieprogramma dat hij vanaf 1986 presenteerde. In 175 afleveringen herenigde hij bekende Nederlanders met hun vroegere klasgenoten . Het programma was meer dan nostalgie; Postema zag het als mini-documentaires over tijd en plaats. Hoogtepunten waren de uitzendingen met een rebelse André Hazes en een opvallend dociele Gerard Reve, die zich door zijn oude meester liet vermanen . De presentator werd zozeer met het programma vereenzelvigd dat critici grapten: "Voor Koos Postema is het elke avond ouderavond. Hij wil dat we allemaal overgaan" .
Toch bleef het verheffingsideaal altijd op de achtergrond meeklinken. Later in zijn leven sprak Postema eerlijk over zijn illusies: televisie kon de wereld niet veranderen. "Het is een prachtig medium, maar de honger krijg je er de wereld niet mee uit. Daar hebben we ons behoorlijk op verkeken", zei hij in 2020 tegen NRC .
Koos Postema in 1980 bij verkiezingsuitslagen Foto R Bogaerts / Anefo / Nat Archief
Achter de microfoon
Na een moeizame periode met commerciële avonturen bij Sport 7 en TV10, verdween Postema van het "hoofdveld", maar niet uit de media . Hij maakte programma's voor de RVU, Omroep Max, Radio Rijnmond en schreef columns. Op zijn tachtigste verscheen Oppas-opa, een boek over zijn vijf kleinkinderen . In 2020, het jaar waarin zijn vrouw Ineke overleed met wie hij zestig jaar was getrouwd, maakte hij de podcast Een jongen in de oorlog .
De onderscheidingen stapelden zich op: ridder in de Orde van Oranje-Nassau (1991), de Beeld en Geluid Oeuvre Award (2007) en een eigen straat op het Mediapark . Maar Postema bleef bescheiden over zijn eigen betekenis. In 2020 verwoordde hij het zo: "Van die programma's blijft niets hangen. Daarvoor is televisie een veel te vluchtig vak. Ze hoeven straks niet te zeggen: 'Wat was die Postema een goede programmamaker'. Ik heb veel liever dat ze zeggen: 'Wat was die Koos een aardige kerel'" .
Zijn familie noemt hem een "bevlogen radio- en tv-maker" . De uitvaart zal in besloten kring plaatsvinden. Wat blijft is het beeld van een inlevende onderwijzer die met een microfoon in de hand deuren opende, generaties verbond en liet zien dat praten over het moeilijke leven juist het leven lichter maakt.
Koos Postema werd geboren op 19 maart 1932 in Rotterdam en overleed op 21 februari 2026 in Soest. Hij laat twee dochters en vijf kleinkinderen achter.
-S.jpg)
.gif)
