'The zone of intrest': Banaliteit van het kwaad in de praktijk

03 maart 2024 door Ronald Glasbergen
'The zone of intrest':  Banaliteit van het kwaad in de praktijk
Picknick van de familie Höss 'The zone of intrest' Foto Filmdepot

De film The zone of intrest begint ongemerkt twee maal. Eenmaal met het zwart van een projectie zonder beeld maar alleen de zware langgerekte bastonen van de muziek (van Mica Levi).  Het is dit begin dat je als toeschouwer neigt te vergeten want dat beeld  lost op in de beeldopening  van de film.  Het licht de verlossing van de claustrofobische muziek  komt  met een zomers familie uitje langs de rivier. Twee bevriende gezinnen en hun kinderen picknicken in het groen. Het gezelschap, de kinderen vrolijk kwetterend is in goede stemming. Het tafereel is idyllisch. Een hoog begroeid wild grasland omzoomt door bomen glooiend naar het water. Iedereen draagt badkleding. Een dagje uit op zondag, als in een Partie de Campagne (Jean Renoir, 1946) maar dan in de verte, met groothoek, statisch gefilmd. De badkleding geeft aan dat we naar een andere tijd kijken, een tijd lang genoeg geleden om levende getuigen schaars te maken.  Ver op de achtergrond in de rivier zwemt iemand. Het kader is statisch.

De film, losjes gebaseerd op een boek van Martin Amis die samen met maker Jonathan Glazer (Under the Skin) ook het draaiboek schreef, draait om Hedwig Höss en haar kinderen. Die hebben ook nadat haar echtgenoot Rudolf voor zijn werk is overgeplaatst naar een ander ver oord, met zijn vijven alleen beschikking gekregen over een groot huis vol bedienden en een mooi ingericht ommuurd buitengebied. Hedwig vertolkt door Sandra Hüller werpt zich met overgave op het grondstuk en transformeert die in de tuin van haar dromen. Haar man werkt in het direct naast de tuin gelegen kamp als commandant met gevangenen, die als gehoorzame schimmen hier en daar hand en spandiensten verrichten.

Sandra Hüller speelt Hedwig Höss in 'The zone of intrest'  Foto Filmdepot 

De vorm is is hier minstens zo belangrijk als het getoonde, het alle buitenwereld negerende tuin- en familie leven van Hedwig Höss. (waar iedereen ook de toeschouwer aan medeplichtig gemaakt wordt). De duivel is hier overal dus ook in de details zoals het briefje dat de moeder van Hedwig (Imogen Kogge) die zonder afscheid te nemen plotseling uit het huis vertrokken is. Het briefje verdwijnt  in de kachel. Naar de inhoud van het briefje raden is niet moeilijk want uit het naastliggende kamp komen voortdurend, afhankelijk van hoe de wind staat  en het tijdstip van de dag verwaaide geluiden. Blaffende honden, een schreeuw, een schot van een vuurwapen, stoomtreinen die aankomen horen tot een ver verwaaid geluidsdecor. Later is op de achtergrond van de camera van Lukasz Zal ('Ida', 'Cold War') ook de donkere rook van de schoorstenen te zien. Behalve de geluiden moet was er ook als de wind verkeerd stond de geur, maar alles was altijd geruststellend onder controle.

De moeder die aanvankelijk heel blij is om haar dochter Hedwig en haar kleinkinderen in zo’n welvarende omgeving te hebben aangetroffen wordt in een nacht wakker en tilde een stuk van het gordijn van haar venster dat aan de zijde van het kant lag, op om naar buiten te kijken. De toeschouwer ziet niet wat ze ziet.  Einde scene. De volgende ochtend bij het ontbijt zit Hedwig Höss aan de hoek van de tafel en een leeg bord voor de moeder wacht op tafel. De kinderen zijn naar school en haar man is weg voor werk. Ze gaat op onderzoek uit , de kamer van haar moeder blikt leeg haar koffer weg. Ze snauwt het Poolse dienstmeisje af dat ze het bord moet afruimen en vindt op een kastje in de hal het briefje van haar moeder. Het komt vaker in de film voor: waar iets van de wereld buiten de tuin, aan de andere kant van de muur doordringt ,moet dat iets geamputeerd worden. 

Oma Höss is samen met de dromen van het dochtertje van het gezin, de persoon die het dichtste bij het gezichtspunt van de met hindsight toegeruste toeschouwer komt. De toeschouwer weet of begrijpt dat de film bij het Poolse dorpje Oświęcim op zijn Duits Auschwitz speelt. Rudolf, de echtgenoot van mevrouw Höss is Obersturmführer Höss, commandant van het kamp, die alles op alles zet  om al zijn taken zo goed mogelijk uit te voeren. Hij werd overgeplaatst, maar zijn superieuren hebben juiste in Auschwitz een man met zijn type toewijding nodig.

Christian Friedel als Rudolf Höss in ''The zone of intrest'  Foto Filmdepot

Hedwig Höss houdt vooral van haar tuin en welstand met of zonder echtgenoot. Ze wordt sober als mix van slim- en domheid, gewetenloosheid, onverschilligheid en eigenbelang neergezet door Sandra Hüller en regisseur Jonathan Glazer. In een interview vertelde regisseur Jonathan Glaser dat hij van elke scene de oplossing of climax wegknipte. Het gevolg is een film, die de onbevattelijkheid van het onderwerp, weerspiegelt maar niet laat zien. De banaliteit van het kwaad in de praktijk. Het resultaat is met zijn muziek, onderkoelde spel, infrarood episoden van een huishoudster die appels verstopt voor gevangen dwangarbeiders, als verfilming van dat kwaad, van de historische Höss was verantwoordelijk voor miljoenen doden, een artistieke vlucht naar voren is. Maar ook een film die beklijft, die toeschouwers, evenals de moeder van Hedwig Höss die haar dochter als de medeplichtige ziet die ze is, een gevoel van onverdraaglijkheid geeft. 



The zone of intrest'  Foto Filmdepot

Meer over:
Cookies

Deze website gebruikt noodzakelijke cookies voor een correcte werking en analytische cookies (geanonimiseerd) om de statistieken van de website bij te houden. Marketing cookies zijn nodig voor laden van externe content, zoals YouTube-video's of widgets van Sociale Media. Zie ons cookiebeleid voor meer informatie, of om je instellingen later aan te passen.