Kook-tv als kijkcijferrecept
Je kunt de tv tegenwoordig niet meer aanzetten of er wordt wel ergens gekookt. Alom hanteert men de pannen, messen en ovens, niet alleen op onze zenders, maar ook op de Vlaamse, Duitse en Engelse kanalen. De Vlaamse tv heeft kok Jeroen Meus met een programma dat de maaltijd als een noodzakelijk kwaad lijkt te beschouwen door de titel Dagelijkse kost, wat de kok overigens wel een half miljoen euro per jaar schijnt op te leveren. In Duitsland gaat het er zeer hard aan toe met de dagelijkse Küchenschlacht op de ZDF en de Britse BBC staat stijf van de kookprogramma’s; op hun kookeiland ligt dan ook de oorsprong van het genre. Kijkcijferhits zijn MasterChef en The Great British Bake Off.
In Nederland hebben we het bescheiden duo van Kook mee met MAX, maar op 13 april ging de kijkcijferhit Heel Holland Bakt weer van start. Goed voor minimaal twee miljoen kijkers! En dan hebben we natuurlijk nog de kookzender 24Kitchen voor wie echt niet zonder kan. Dat is nog niet alles, want ook in veel praatprogramma’s en magazine-achtige formats wordt stiekem gekookt. Zie de Duitse zenders met hun Mittagsmagazin, en Artes Stad, Land, Kunst dat altijd na hun reguliere kookprogramma Zu Tisch wordt uitgezonden. In Nederland gebeurt dit in het magazine BinnensteBuiten en natuurlijk ook in Tijd voor MAX, vaak door afvallers van de wedstrijd Heel Holland Bakt. Het culinaire is dan verworden tot een onderdeel van het decor.
Koken werd al direct gezien als een geschikt onderwerp voor televisie. Zo verscheen het eerste reguliere programma al in de begintijd van de BBC-uitzendingen vanaf 1936 vanuit het Alexandra Palace in Londen, met een bereik van 25 mijl rond de zender. Kooklessen voor Engelsen, vraagt u zich af? Dat was natuurlijk hard nodig gezien de erbarmelijke kwaliteit van hun maaltijden. Al voor de oorlog was het zover: op 21 januari 1937 werd het allereerste kookprogramma uitgezonden, weliswaar met een beperkt bereik en met slechts 405 beeldlijnen. In Cook’s Night Out demonstreerde de Franse chef-kok Marcel Boulestin hoe je een omelet bereidt.
Op het Europese vasteland werd koken pas vanaf de jaren vijftig op tv getoond, om de simpele reden dat daar toen pas de reguliere uitzendingen begonnen. In Nederland werd televisie landelijk geïntroduceerd op 2 oktober 1951 met een inleidend programma dat de kracht van het medium in de verf zette. Een van de gedemonstreerde mogelijkheden was het koken; men toonde de bereiding van een visgerecht, vanaf het fileren tot en met het klaarmaken. In de daaropvolgende jaren was er echter geen sprake van een echt kookprogramma. Wel zagen we in de jaren vijftig incidenteel kookrubrieken als onderdeel van programma’s die op de huisvrouw waren gericht.
Dat kookprogramma kwam er pas in 1965: Creatief Koken van de AVRO met als eerste ‘tv-kok’ Ben Kuyper. Ben was eigenlijk leraar Nederlands en als journalist gespecialiseerd in de gastronomie. Het programma werd goed bekeken en live uitgezonden, eenmaal per maand op donderdag. Vandaag de dag wordt Ben, net als Jaapie Kelder en Maarten Oortwijn, als een bekende Purmerender beschouwd. Onze oosterburen waren er overigens veel eerder bij. Het eerste kookprogramma op de Duitse tv heette Clemens Wilmenrod bittet zu Tisch en was al in 1953 te zien.
In alle gevallen ging het bij die eerste kookprogramma’s om educatieve, bijna instructieve formats. Pas vanaf de jaren negentig werd koken echt amusement. Het werd entertainment met programma’s als Koken met Sterren met Cas Spijkers en Kookgek met Joop Braakhekke, zelfs al had laatstgenoemde zijn naam niet mee. Tegenwoordig staat de strijd centraal. Van de perfecte gerechten van professionals zijn we verschoven naar reality-tv en wedstrijden als Heel Holland Bakt. Daar viert de spanning hoogtij en koken de kandidaten met het mes op de keel.
Kookprogramma's zullen populair blijven door die combinatie van spektakel en informatie. Maar ze bieden ook een vorm van slow tv: kijkers genieten van het rustgevende karakter en vinden het bevredigend om van begin tot eind een gerecht tot stand te zien komen.
.gif)
