De Nederlander anno 2025: onderbuik met een kort lontje
Je kent het wel.
Je komt iemand tegen en onmiddellijk weet je: die mag ik wel, of die mag ik niet. Of je loopt door een bos en schrikt opeens heftig omdat er iets kronkeligs voor je opdoemt. Een slang? Bij nadere beschouwing blijkt het een boomwortel, maar inmiddels loop je wel met je hart in je keel. In onze omgang met de dagelijkse werkelijkheid gaat emotie vóór cognitie. Het gevoel gaat vooraf aan een verstandige nadere beschouwing. Het is een oud overlevingsmechanisme dat in de loop der tijd niet is verdwenen. Het lichaam wordt direct klaargemaakt voor actie, bijvoorbeeld bij mogelijk gevaar of onheil.
Je zou zeggen dat een dergelijk mechanisme tegenwoordig minder nodig is, maar het tegendeel lijkt waar. Emotie regeert meer dan ooit. Gevoelens spelen een grote rol in het dagelijks leven, in de omgang met anderen en in de individuele beleving. Het sterkst komen emoties tot uiting in de media, niet alleen in het amusement maar ook in de informatieve hoek. Emotie-tv heeft een enorme opmars doorgemaakt. In vrijwel alle programmasoorten is meer emotie geslopen. In het amusement natuurlijk van oudsher, maar ook in informatieve programma’s is het tegenwoordig de bedoeling dat mensen zich blootgeven, humor tonen, schrikken, schaamte of vreugde uiten. Dat boeit de kijker, en we willen natuurlijk niet dat die afhaakt. De huidige droom van iedere talkshowhost is Marco Borsato aan tafel die snikkend schuld bekent. Een kijkcijferhit! De kijkers zullen ademloos en met volle aandacht kijken. Want dat is tegenwoordig een probleem: de kijker of luisteraar heeft maar een zeer korte aandachtsspanne.
Aandacht is een verdwijnend fenomeen, we moeten continue met nieuwe prikkels tevreden gesteld worden. Nieuwe prikkels die een appèl op emotie doen. Dus neemt het drama in serievorm steeds grotere vormen aan, ten gerieve van aanbieders als Netflix. En niks wachten op een nieuwe aflevering van een serie: binge viewing! Afvinken en door. Want het leven is prettig in de fictieve wereld van het scherm waar we zonder hinder kunnen meeleven met onze favoriete personages. Dat is in ieder geval prettiger dan de programma’s van de reguliere netten. Daar worden programma’s vertoond die hooguit met een snippertje emotie zijn gevuld of er althans mee eindigen. Zelfs in het onderhoudende The Repair Shop worden aan het slot de geheel gerepareerde favoriete voorwerpen van mensen diep ontroerd, in tranen, in ontvangst genomen. Voorts gaat het thans dagelijks urenlang over de kabinetsformatie, ook als er totaal geen nieuws te melden is.
Ooit werd televisie gepromoot als ‘een venster op de wereld’ en keken wij als kinderen smullend naar De Verrekijker, een programma dat ons dat venster bood. In deze tijd wordt de verrekijker vooral omgekeerd vastgehouden om petieterig de minuscule bewegingen in ons eigen land te tonen. De wereld verkleind tot een deeltje van Den Haag. De reeks van Ruben Terlou over De verborgen strijd van Myanmar is een verademing na het geneuzel van de vaderlandse politiek. Hoewel, dat programma staat dan weer, begrijpelijk, bol van de emotie. Gelukkig hebben we nog de beschikking over zender Arte, van wie de blik altijd op de wereld gericht is. Maar wel tegen wat extra betaling.
Emotie komt vooral tot uiting in de sociale media of, in een kleine kring van kenners, ook wel de asociale media genoemd. Kijk naar de inhoud van de populaire apps. Het is een en al onderbuik, en de lontjes zijn kort. U bent toch zeker wel eens een keer online uitgescholden of bedreigd? In deze fictieve wereld kunnen we al onze gevoelens kwijt, ook agressie. Bovendien is alles mogelijk in een virtuele omgeving en dus maken we onze eigen realiteit. Dat die kan botsen met de reële werkelijkheid is jammer voor de realiteit: feiten zijn ook maar een mening.
De rede, feiten, argumenten, ze spelen nauwelijks meer een rol om de ander te overtuigen. Wetenschap. titels, deskundigheid, het is absoluut uit. De hooggeleerde heren kunnen wel met hun wetenschappelijke feiten aankomen, bijvoorbeeld over vaccinaties of klimaatcrisis, maar het voelt anders…
De onderbuik stuurt bij velen hun gedrag. Hoewel daar toch echt het gevoelsleven niet geregeld wordt. Oh nee? Och, fysiologische feiten zijn ook maar een mening. De gemiddelde Nederlander was ooit een godvruchtig, hardwerkend en gezagsgetrouw mens. En zie hem nu: een onderbuik met een kort lontje.
--S.jpg)
_in_gebo,_Bestanddeelnr_926-1950-S.jpg)
.gif)
