dinsdag 24 november 2020

webZine over stad, cultuur
en wereld

Martin van Meytens: Maria Theresia von Österreich und Franz Stephan von Lothringen im Kreise ihrer Kinder (um 1754; Schloss Schönbrunn, Wien). Der zukünftige Joseph II. steht mitten im Stern.
11
apr

TV-tip: Maria Theresia, keizerin van Oostenrijk - Majestät und Mutter

Het is niet alleen het coronavirus dat de EU en de rest van de wereld doet wankelen. Sinds de verkiezing van Donald - America First - Trump tot president van de VS, gevolgd door de Brexit, is het duidelijk dat de Angelsaksische paraplu boven de EU aan het verdwijnen is. Een eventuele verkiezing van Joe Biden tot nieuwe president van de VS zal daar niets aan veranderen; het is domweg een sign of the times dat de EU meer op zichzelf aangewezen is, als een kind dat het ouderlijk huis verlaat. Daartoe deels door Trump gedwongen, maar deels was het altijd al de bedoeling dat de EU haar eigen weg zou gaan.

Het vinden van die eigen weg gaat niet makkelijk. Dat blijkt maar weer uit de discussie over het uitgeven van eurobonds – ‘coronabonds’ - deze week. Hoewel er een voorlopig compromis is bereikt hoeft niemand eraan te twijfelen dat er binnenkort weer een geweldige discussie ontstaat over de gewenste hoeveelheid solidariteit tussen de EU-landen onderling. Zolang je niet weet hoe lang het gaat duren om het virus onder controle te brengen, kun je de economische schade ook niet goed inschatten. Het debat zal - eerder snel dan laat - dus ook weer oplaaien. 

Maar dat gaat allemaal over geld. Over hebben. Maar de discussie over het zijn moet nog beginnen. Hoe moet de EU er nu echt uitzien? Het blijft tot nu toe een vooral rationeel en bureaucratisch bouwwerk, een toren van verordeningen zonder ziel. Bij gebrek aan voorbeelden is het vooral de VS dat model staat voor de toekomst van de EU. Hoewel je uit sommige Amerikaanse zaken best inspiratie mag ontlenen - het land is natuurlijk niet zomaar het machtigste land ter wereld geworden - , is en blijft het een heilloze weg om van de EU een kopie van de VS te willen maken. De geschiedenis van Europa is zo fundamenteel anders dan de geschiedenis van de VS, die weg moet je niet willen volgen. Kun je ook niet verder volgen. Beter is het om inspiratie op te doen uit de eigen geschiedenis van Europa. Het wordt dus tijd om een beetje te shoppen in onze Europese geschiedenis, te selecteren op Angelsaksische invloeden - welke wel en welke niet -  en nieuwe elementen aan te dragen, zoals meer invloed voor regio's, steden en burgemeesters. Dat lijkt de beste manier om eenheid in verscheidenheid te waarborgen. Ik denk dat Europa eerder een burgemeester nodig heeft dan een president.

.

Keizerin Maria Theresia door Martin van Meytens, afbeelding Wikipedia

Ik schrijf dit omdat ik ten gevolge van de coronacrisis wat meer televisie kijk en ook andere zenders dan gewoonlijk opzoek. Deze week stuitte ik toevallig op de tv-serie Maria Theresia op Arte (72 op Ziggo). Wie was Maria Theresia? Nou, heel wat - historisch gezien. Ik citeer uit Wikipedia:

'Maria Theresia van Oostenrijk was regerend aartshertogin van Oostenrijk en koningin van Hongarije en Bohemen van 1740 tot 1780. Ze was getrouwd met keizer Frans I Stefan en in die hoedanigheid ook keizerin van het Heilige Roomse Rijk van 1745 tot 1765. Tevens ondersteunde ze haar zoon Jozef II als mede-regentes in zijn rol als Duits keizer. Maria Theresia gold als een van de meest invloedrijke en verlichte monarchen van het absolutistische tijdperk. 

De geschiedenis van Europa is veelzijdig en ingewikkeld. Daarom ter verduidelijking: We hebben het hier niet over de Donaumonarchie (d.w.z. Oostenrijk-Hongarije). Die bestond 51 jaar van 1867 - toen het huis Habsburg de gelijkheid van de Hongaren erkende - tot 1918, het einde van de Eerste Wereldoorlog. De Donaumonarchie is bij de televisiekijkers vooral bekend door Keizerin Elizabeth - Sissi uit de films.

Maria Theresia was wel - ook - keizerin van het Heilige Rooms Rijk (ofte wel het Eerste Rijk waarin ook Erasmus leefde). Dit Heilige Rooms Rijk (962-1806) was een erfenis van Karel de Grote. Die liet zich in 800 tot keizer kronen. In 962 liet zijn verre erfgenaam, Otto I de Grote, de koning van het Oost-Frankische of Duitse koninkrijk, zich door de paus tot keizer kronen.

Wikipedia: De verbinding tussen het Duitse koningschap en de keizerstitel vormde sindsdien de basis van het Heilige Roomse Rijk. Het zou een voortzetting zijn van het West-Romeinse Rijk als 'gelegitimeerd door het hoogste kerkelijke gezag in Rome'. De keizer werd gezalfd en gekroond door het hoofd van de kerk, de paus.

Het Rijk werd op gezag van keizer Napoleon in 1806 opgeheven. Het Heilige Roomse Rijk was een soort politiek verband van wereldlijke en kerkelijke gebieden die direct of indirect onderworpen waren aan de soevereiniteit van de Rooms-Duitse keizer of koning.

Het intrigerende aan historische constructies waarvan Oostenrijk het politieke middelpunt vormde, bestond vooral uit het multiculturele karakter. Zo omvatte de Donaumonarchie niet alleen het tegenwoordige Oostenrijk, maar ook Hongarije, Tsjechië, Slowakije, Slovenië, Kroatië, Bosnië en delen van Italië, Montenegro, Polen, Roemenië, Servië en Oekraïne. 

Maar honderd jaar voordat Sissi van zich deed spreken als keizerin van Oostenrijk-Hongarije, voerde Maria Theresa de schoolplicht in en unificeerde ze het strafrecht. Ze stierf in 1780 en was de enige regerende vrouw in de 650 jaar lange Habsburg-dynastie. Ze kreeg liefst 16 kinderen, onder wie Marie-Antoinette, gemalin van Lodewijk XVI en koningin van Frankrijk, die in 1793 onder de guillotine zou belanden tijdens de Franse revolutie.

Hier een trailer van de serie die dus op Arte te zien is. De serie staat ook op YouTube. Interessant is nog om te vermelden dat het een coproductie tussen vier landen betreft: Oostenrijk, Tsjechië, Slowakije en Hongarije. Tijdens de opnames spraken alle acteurs hun eigen taal. Tijdens de montage werd die omgezet naar de talen van de landen waarin de serie werd uitgezonden. 

Deel dit bericht met je vrienden!