donderdag 21 oktober 2021

webMagazine over stad, cultuur
en wereld

Worden groepen mensen structureel buitengesloten? Foto talipozer pixab
01
sep

Het menselijk tekort

Hoe rationeel zijn wij mensen eigenlijk? Als we om ons heen kijken, heel rationeel. De ratio heeft ons ver gebracht, de wetenschap ontwikkeld, ons onbegrensde technologische mogelijkheden gegeven, de gezondheidszorg op een hoog niveau gebracht en mensen op de maan gezet. En alleen de ratio, geen gevoel, geen emotie maar pure wetenschap.

Maar desondanks is de werkelijkheid dat we niet rationeel zijn. We hebben gevoelens en emoties, voorkeuren en dingen die wij verafschuwen. We kijken naar vergelijkingssites als we een nieuwe auto kopen maar vallen uiteindelijk toch voor een bepaald model. We vinden dat alle kinderen gelijk zijn maar houden toch het meest van onze kinderen. En leed in onze directe omgeving raakt ons meer dan leed op afstand, de ziekte van een oom meer dan een aardbeving in India.

Zijn we dus irrationeel? Verloochenen we de wetenschap? Het zit ingewikkelder in elkaar. We noemen ons onvermogen altijd verstandig en rationeel te handelen het ‘menselijk tekort’. Het hoort bij ons, zonder dat zouden we robots zijn, het maakt ons tot mensen. Fouten en misstappen horen bij het leven, zonder overspel geen liefde, zonder diefstal geen eigendom. En op een vreemde manier is onze irrationaliteit juist heel rationeel. Onze gevoelens hebben een evolutionaire achtergrond, zijn dus biologisch verankerd.  Waarom houden wij vaak van één partner? Omdat dat stabiele verhoudingen schept en ons meer kans geeft in de survival of the fittest. Waarom houden wij het meest van onze eigen kinderen? Omdat ze daardoor extra bescherming krijgen die hun kansen vergroot.

Er zijn door Hollywood vele films gemaakt die het onderscheid tussen een hoog getechnocratiseerde samenleving en een groep mensen die zich daaraan onttrekt of wordt uitgestoten. Onze sympathie lig dan altijd bij de uitgestotenen en we vragen ons af hoever we in de realiteit van het filmbeeld afstaan. Er zijn een aantal pijnlijke parallellen te trekken.

Wie de beelden ziet van de demonstrerende jongens die met bierkratten in de hand roepen ‘eigen volk eerst’ tegen de opvang van Afghaanse vluchtelingen kan daar rationeel geen begrip voor opbrengen. Wie de demonstraties beschouwt tegen vaccinaties en de argumenten en samenzweringstheorieën beschouwt ziet alleen onbegrijpelijke onzin. Maar hoe ver zijn we weg van een maatschappij waarin groepen structureel worden buitengesloten door kansenongelijkheid, inkomensongelijkheid en noem maar op? We scheppen onze eigen marginalen en verwachten van hen dat ze de taal van de rede spreken? De ‘marginalen’ geloven dat hun gevoel niet ernst genomen wordt, niet mee te tellen of dat hun baantjes en woningen ingepikt worden door Afghanen en in die wereld kan Willem Engel uitgroeien tot de braveheart van hun community.

De taal van de rede verandert daar niets aan. Wat nodig is zijn fundamentele politieke keuzes die de onderliggende problemen aanpakken. Woningnood, armoede, geen kansen op de arbeidsmarkt. Misschien kunnen we op die manier voorkomen dat de kloof tussen rationelen en emotionelen zich verder verdiept. Het is net als met het klimaat, eigenlijk al te laat maar we kunnen de schade nog beperken. Dat zou heel rationeel zijn.

 

Reacties: contact@vandaagenmorgen.nl 

Deel dit bericht met je vrienden!