Vernieuwer Manzoni in museum Schiedam

7762-vernieuwer-manzoni-in-museum-schiedam

Van 16 februari t/m 2 juni 2019

Waarom schilderen met verf als je ook ander materiaal kan gebruiken? Piero Manzoni deed dat. Hij maakte in de jaren zestig kunst met zijn adem, blikte zijn eigen poep in, signeerde lichamen en nodigde mensen uit op een sokkel te staan. Op dat magische voetstuk werd iedereen een kunstwerk, een levend sculptuur. Met die revolutionaire aanpak werd hij bekend als één van de grote internationale vernieuwers van de 20ste eeuw. Manzoni (1933-1963) overleed op 30-jarige leeftijd aan een hartinfarct.


Het kunstwerk ben je zelf
Voor het eerst sinds vijftig jaar in Nederland presenteert het Stedelijk Museum Schiedam onder de titel Manzoni in Holland een uitgebreid overzicht van zijn werk. De tentoonstelling - van 16 februari tot en met 2 juni 2019 - laat niet alleen zijn artistieke ontwikkeling zien. Ook de samenwerking van Manzoni met kunstenaars in Nederland en daarbuiten komt aan bod. Bijzonder is dat ook bezoekers op zijn magische sokkel kunnen staan. Even ben je zelf een kunstwerk.

De ontdekking van het wit
Eind jaren vijftig inspireerde Manzoni een groot aantal Nederlandse kunstenaars, onder wie Henk Peeters en Jan Schoonhoven. Hij liet, zoals Jan Schoonhoven opmerkte, de noodzaak zien ‘ook de laatste resten van het overbodige overboord te zetten.’ Manzoni leidde ze naar het wit, de leegte, de ideeën. Van deze kunstenaars is werk te zien, samen met dat van Lucio Fontana. Deze Italiaanse kunstenaar die ruim dertig jaar ouder was dan Manzoni ging het schildersdoek te lijf te priem en mes, destijds heel revolutionair. Hij had grote invloed op Manzoni.

Achromes
Invloedrijk is ook Yves Klein. Als Manzoni de volledig blauw geschilderde werken van Klein in een galerie in Milaan ziet, komt hij niet veel later met een geheel witte variant. En het zijn die witte Achromes die diepe indruk maken op de Nederlandse kunstenaars. Aanvankelijk staan ze daarin alleen. Als de schilderijen in 1958 bij de Rotterdamse Kunstkring hangen, reageert bijna niemand positief. Sommige kunstkringleden zeggen zelfs hun lidmaatschap op. Toch volgt een jaar later een solotentoonstelling bij Galerie De Posthoorn in Den Haag.

Poep
Als Manzoni in 1962 meedoet aan de grote nul-tentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam presenteert hij zes blikjes Merda d’Artista (1961), misschien wel zijn bekendste werk en icoon van de internationale kunstgeschiedenis. Het gebruik van zijn eigen lichaamsuitwerpselen als materiaal om kunst te maken, wekt afschuw en bewondering. De blikjes poep wegen elk 30 gram, verschijnen in een oplage van negentig en kosten per stuk evenveel als 30 gram goud.

Publiek
Uit hetzelfde jaar stamt de Base Magica, de magische sokkel, waarbij Manzoni het publiek uitnodigt plaats te nemen op het voetstuk. Wie dat doet, wordt een levend kunstwerk. Het kunstwerk ontstaat samen met het publiek. Dat is ook het geval als Manzoni kunstwerken maakt van mensen door hun lichaam te signeren. Daarbij reikt hij een echtheidscertificaat en een sticker uit. Een rode sticker bepaalt dat je een volledig kunstwerk bent. Een gele plakker laat zien dat het slechts om een deel van het lichaam gaat.

Eieren
Het publiek komt ook in actie in Kopenhagen en Milaan waar Manzoni hardgekookte eieren met zijn vingerafdrukken uitdeelt. In iets meer dan een uur eten de bezoekers deze gesigneerde kunstwerken op. Gelukkig verdwijnt niet alles in de maag, zo is te zien in Schiedam. In een fraai houten doosje ligt een van de eieren die bewaard bleef: Uova con Impronta, een ei met een duimafdruk als handtekening.

Pindakaas
Ook na Manzoni’s dood treden kunstenaars in zijn voetsporen, blijkt op de tentoonstelling. Een nieuwe generatie maakt kunst van adem, vliegtuigsporen en pindakaas en stelt daarmee net als Manzoni de vraag wat kunst is of kan zijn. Manzoni in Holland bevat de pindakaasvloer van Wim T. Schippers uit 1962, evenals de de ‘adembenemende’ video Breathing in - Breathing out (1977/8) van Marina Abramovic/Ulay.

Correspondentie
Voor het eerst laat de tentoonstelling de samenwerking zien tussen Manzoni en de Rotterdamse kunstenaarsgroep Zero, niet te verwarren met de Duitse Zero-groep. Dat geldt in het bijzonder voor de relatie tussen Manzoni en Hans Sonnenberg. Hij werkt als cargadoor in de haven en daarna als galeriehouder. Ook is hij verzamelaar. In die jaren treedt hij op als manager van de Nederlandse Zero-groep. Voor het eerst wordt nu ook de correspondentie van Sonnenberg en Manzoni onderzocht, met dank aan Museum Boijmans van Beuningen die de briefwisseling in bezit heeft.

Boek
In het boek Manzoni in Holland dat bij de tentoonstelling verschijnt, wordt uitgebreid aandacht besteed aan de samenwerking van Manzoni met Hans Sonnenberg, de Nederlands kunstenaars van Zero, de internationale ZERO-beweging en de invloed van zijn opvattingen en de betekenis voor de kunstenaars van nul en later. Het is een uitgave van het Stedelijk Museum Schiedam in samenwerking met uitgeverij Nai010 Publishers Rotterdam.

Manzoni en het Stedelijk Museum Schiedam
Manzoni in Holland sluit aan bij de collectie en de programmering van het Stedelijk Museum Schiedam dat tentoonstellingen maakt over de jaren vijftig en zestig. De afgelopen jaren organiseerde het museum tentoonstellingen over de kunstenaarsgroep nul, herman de vries, Jan Schoonhoven, Optical Art & Kinetische kunst, Jan Henderikse en stanley brouwn.

Kunstenaars in de tentoonstelling
Marina Abramovic/Ulay, Armando, Marinus Boezem, Kees van Bohemen, Agostino Bonalumi, stanley brouwn, Enrico Castellani, Karl Fred Dahmen, Ger van Elk, Lucio Fontana, Jan Henderikse, Oskar Holweck, Yves Klein, Heinz Mack, Piero Manzoni, Wim Motz, Henk Peeters, Otto Piene, Ian J. Pieters, Gust Romijn, Joop Sanders, Emil Schumacher, Wim T. Schippers, Jan Schoonhoven, herman de vries, Jaap Wagemaker.

Met dank aan
Samenwerkingspartners: Fondazione Piero Manzoni, Milaan, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Fondsen: Gemeente Schiedam, Turing Foundation, Mondriaan Fonds, Fonds 21, Prins Bernhard Cultuur Fonds - Breeman Talle Fonds, Stichting Harten Fonds, SDAM

Foto hierboven - Piero Manzoni, Merda d’Artista n. 63, 1961, Fondazione Piero Manzoni, Milano, ® Fondazione Piero Manzoni, ©Pictoright Amsterdam 2018. Fotografie: Agostino Osio

Foto hierboven - Manzoni in zijn atelier, Milaan, 1958, Fotografie Ennio Vicario - ©Pictoright Amsterdam 2018

Schrijf uw reactie








Type de code over:


Social media

KOPSTOOT

Schreven de goden de Illias en mensen de Odyssee?

Julian Jaynes (1920-1997) was een Amerikaans psycholoog en een avontuurlijk wetenschapper van groot formaat.

Ik citeer uit Wikipedia:

Jaynes was eén van de eersten die een bewustzijnstheorie als puur wetenschappelijk propageerde. In zijn boek The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind uit 1976 beschrijft hij zijn "bicameral mind", ofwel bicamerale of tweekamerige geest, theorie.

Jaynes opvatting is dat de twee hersenhelften, tot circa 3000 jaar geleden, vrijwel onafhankelijk van elkaar hebben gewerkt. In die tijd zouden mensen onbewust zijn geweest en hebben geleden onder het fenomeen ‘stemmen horen’ en andere soorten hallucinaties en zelfs onder vormen van dissociatie zoals die van de meervoudige persoonlijkheid.

De doorbraak van ‘bicamerale geest’ tot bewustzijn zou ongeveer 2700 jaar geleden, ten gevolge van de opkomst van geschreven en gelezen teksten en de spraakevolutie van de oude Grieken, hebben plaatsgevonden. In die tijd, zesde eeuw voor onze jaartelling, werden door de Grieken de democratie en natuurfilosofie ontwikkeld, dat hij ziet als een bewijs voor zijn theorie.

Wanneer we dus, aldus Jaynes, deze definitie volgen, zouden we moeten inzien dat geen van de personages in bijvoorbeeld de Ilias een bewustzijn had. Woorden worden erin niet figuurlijk maar in hun letterlijke oorspronkelijke betekenis gebruikt. ‘Psyche’ betekent adem, niet ziel, geest of bewustzijn; ‘thumus’ betekent beweging/trilling, niet emotie; ‘nous’ betekent waarneming, niet voorstellingsvermogen enz.

Jaynes neemt aan dat de wereld van de Ilias van voor 3500 jaar geleden gedomineerd werd door een tweedelige 'bicamerale geest', waarvan de rechterhelft uitvoerend is en god heette en een linkerhelft die volgzaam was en mens werd genoemd. Het waren de goden die de mensen direct of indirect (via priesters etc.) bevelen tot handelen gaven.

De 'bicamerale mens', aldus Jaynes, ontstond zo'n 11000 jaar geleden ten noorden van de zee van Galilea waar toentertijd een theocratisch georganiseerde nederzetting was gevestigd. Deze samenlevingsvorm verspreidde zich gestaag. De bicamerale beschavingen ondergingen zo'n 3500 jaar geleden geweldige culturele (uitvinding en verspreiding van het schrift) en vulkanische uitbarstingen die vele koninkrijken uiteen deed vallen. In deze chaos kon alleen het bewustzijn zich handhaven. Deze verandering wordt, volgens Jaynes, verhaald in de Odyssee die een eeuw later dan de Ilias werd geschreven. Hierin vinden we bewuste personen en psyche, nous en thumus als metaforen van bewustzijn. Tot zover Jaynes.

(door Kees Versteeg)

De foto is van azquotes.com

  • Nieuw

  • Reacties