Rotterdam slachtoffer luchtaanvallen

5657-rotterdam-slachtoffer-luchtaanvallen (Door Geert-Jan Laan)
Op maandagmorgen 6 oktober 1941 schreef de tot kort daarvoor in Rotterdam woonachtige en werkzame Jan Hendrik Ottevangers een brief aan zijn kinderen. Hij schreef: ,,Onze goede stad Rotterdam is jongstleden vrijdagnacht wederom het slachtoffer geweest van een bomaanval zoals er sedert de grote ramp verleden jaar nog geen heeft plaatsgehad.”

Zij hadden gewoond in het pand Claes de Vrieselaan 21. Uit vrees voor nieuwe luchtaanvallen na het Duitse bombardement van 14 mei 1940 waren zij verhuisd naar Wassenaar. Het pand aan de Claes de Vrieselaan was nog steeds hun eigendom en verhuurd aan de familie Riede.

Beschadigd
Die familie belde op zaterdagmorgen met Ottevangers in Wassenaar om te vertellen dat zij naar een schuilkelder waren gevlucht maar dat het huis aan de Claes de Vrieselaan zwaar was beschadigd.

 Het bombardement van de geallieerden op 3 oktober 1941 (50 doden, 57 gewonden) en de houding van de Nederlandse regering was voor de Londense minister Steenberghe (en Welter) aanleiding om uit protest hiertegen direct af te treden.Ze hebben geluk gehad. Ottevangers verwoordt het zo: ,,Jullie zullen ongetwijfeld met ons God danken dat Hij ons daarvoor heeft gespaard en ons tijdig hierheen heeft gebracht.”
Ottevangers, die overigens kort daarna ook Wassenaar moest verlaten vanwege de bouw van de Duitse Atlantikwall, schrijft nog dat het aantal doden en gewonden enorm moet zijn.
Dat laatste viel overigens (relatief) nog mee. Na 14 mei 1940 voerden geallieerden (eerst Britten, later ook Amerikanen) 120 luchtaanvallen uit op Rotterdam. De bedoeling was vooral haven- en scheepsbouw te treffen, maar vanaf grote hoogte werden ook 60 keer Rotterdamse woonwijken getroffen. In die beginfase gebruikten vooral de Britten, maar ook later de Amerikanen, doelen als Vlissingen, IJmuiden en Rotterdam als oefengrond voor jonge onervaren piloten.
De afstand heen en terug was te overzien en de Duitse luchtverdediging was minder sterk.

Vergeten
Ik vat deze nieuwe aanslagen op de toch al zwaar geteisterde Rotterdamse bevolking maar samen onder het begrip: Vergeten bombardementen. Tot zowel de geallieerden, als de Nederlandse regering in Londen drong het besef maar langzaam door dat de Rotterdamse bevolking opnieuw in de hoek zat waar de klappen vielen.
Zowel na het eerste zeer onnauwkeurige bombardement (van maar liefst 11.000 meter hoogte) door slechts een Brits Vliegend Fort op 4 september 1940, waarbij vooral in Rotterdam-West in de omgeving van de Hooijdrift 23 doden en 67 gewonden vielen.
Na het bombardement van 3 oktober 1941 adviseerde de Nederlandse regering in Londen Rotterdammers die in de omgeving van havengebieden of rangeerterreinen woonden, maar te verhuizen naar veiliger gebieden. Daarmee kreeg de RAF een soort vrijbrief – in tegenstelling tot eerdere richtlijnen – ook Duitse doelen aan te vallen als die in of vlakbij grote bevolkingsconcentraties waren gelegen.

Protest
Het bombardement van 3 oktober 1941 (50 doden, 57 gewonden) en de houding van de Nederlandse regering was voor de Londense ministers Steenberghe en Welter aanleiding om uit protest hiertegen direct af te treden. Dat bombardement trof behalve het gebied Claes de Vrieslaan, Heemraadsingel, Mathenesserlaan en Snellinckstraat ook enkele woonwijken in Rotterdam-Zuid.
In hun propaganda en de berichtgeving in de gelijkgeschakelde Nederlandse kranten overdreven de Duitsers het aantal slachtoffers van de Britse bombardementen. Zo werd aanvankelijk beweerd dat bij het bombardement op het Rotterdamse gemeentelijk bejaardenhuis aan de Oostervantstraat alle 536 bewoners zouden zijn omgekomen. Bij de begrafenis enkele dagen later bleken dat er ‘slechts’ 8 te zijn geweest.
Het bombardement van 3 oktober 1941 viel net voor de benoeming van de nieuwe NSB-burgemeester Muller van Rotterdam. Burgemeester Oud was al onder druk teruggetreden. Hij was al door enkele NSB’ers gedwongen geportretteerd met een jodenster op zijn buik. Zowel justitie als de politie kon hem niet meer beschermen.

 Waarnemend burgemeester van Rotterdam in 1941 was wethouder De Zeeuw. Een overtuigde sociaal democraat die niets van het nationaal socialisme wilde weten. Na enkele venijnige uitspraken waren zijn dagen als wethouder snel geteld.De Zeeuw
Waarnemend burgemeester was de locoburgemeester wethouder De Zeeuw. Een overtuigde sociaal democraat die niets van het nationaal socialisme wilde weten. Na enkele toespraken van Duitse autoriteiten, die natuurlijk spraken van de ‘misdadige Britse bombardementen’ nam hij het woord om de nieuwe NSB-burgemeester te installeren. Het was 10 oktober 1941.
De Zeeuw begon zijn rede door terug te grijpen op het feit hoe hij, precies drie jaar geleden, in oktober 1938 dezelfde taak had vervuld bij de installatie van burgemeester mr. P.J. Oud: ,,Wat is er niet veranderd? Dat per 1 september 1941 het op democratische wijze georganiseerd gemeentebestuur vervangen is door een bestuur op basis van het nationaal-socialistische leidersbeginsel. Deze veranderingen zijn zo fundamenteel van aard dat de installatie van een burgemeester thans alleen nog maar in schijn dezelfde handeling is als toen.”

De Zeeuw hekelde ook het gebrek aan samenwerking met de gemeenteraad en dat de nieuwe burgemeester naar eigen inzicht adviseurs en deskundigen konden benoemen. Hij onderstreepte dat aan het slot van de bijeenkomst door de nieuwe burgemeester niet zelf de ambtsketen om te hangen, maar dat nadrukkelijk aan een bode over te laten. De toespraak van De Zeeuw werd illegaal gedrukt en verspreid. Hij kreeg tientallen brieven en steunbetuigingen. Zijn dagen als wethouder waren natuurlijk ook geteld.

(Ik heb bij de samenstelling van dit verhaal uitgebreid gebruik gemaakt van het boek ‘Rotterdam in de Tweede Wereldoorlog’ van archiefmedewerker J.L. Van der Pauw. Naar mijn mening hét standaardwerk over de gebeurtenissen in Rotterdam in die periode. GJL)

(Wordt vervolgd)

Marcus Eichhorn :
Mijn moeder. Bep degenaars, heeft altijd al over een blindhanger die in de tuin terecht kwam op de blokweg achter de beijerlandselaan in tuindorp vreewijk. Zie nu de lijst met blindgangers. Vraag me nu toch echt af op welk nummer deze moet liggen. Nogal een een flinke afzwaaier geweest op 30/4/41

vrijdag 17 mei 2019

Jeroen Waardenburg. :
...monument voor de slachtoffers zijn er al jaren bijvoorbeeld op het Grote Visserijplein en Stadhuisplein. CITAAT.

Tja als dat een monument noemt op het Grote Visserijplein ,dat geeft dan te denken je kunstzinnig en culturele gehalte.

maandag 01 mei 2017

Jan Tak :
Je hebt jezelf weer overtroffen Jeroen, tjonge wat heb jij weinig historie besef en die monument voor de slachtoffers zijn er al jaren bijvoorbeeld op het Grote Visserijplein en Stadhuisplein.

maandag 01 mei 2017

Jeroen Waardenburg. :
Aan politiek correctheid heeft men niets en zelf een misdadige gedachte;laat men eerlijk zijn ;de Duisters saneerde in 20 minuten .tijd wat al weg zou moeten en plan van afbraak en opbouw tot een normale stad zonder krottenwijken zou tot 1975 duren. Voor hen die goed in gevoerd zijn weten dat men zei zo we kunnen aan de slag en de wederopbouw tekeningen lagen al na drie dagen klaar op de tekentafels,drie dagen na de oorlogsmisdaad van de Duitsers.

De toenmalige Rotterdamse bevolking had meer last van de Engelse en Amerikaanse bommengooierij op Rotterdam en de kliek in Londen liet het maar tja hun zaten veilig.

Het wordt is tijd voor een ander geluid in deze.

Er zou is een groot monument moeten komen voor de Rotterdammers die omgekomen zijn door de zogenaamde bondgenoten Engelsen en Amerikanen.

Je hebt geschiedenis en geschiedenis.

zondag 30 apr 2017

Cornelis Bouman :
even een correctie mijn ouders woonden op de nassouhaven v/a 1939 t/m 1942
tot het bombardement
mvg Cor

zondag 30 apr 2017

cornelis Bouman :
even voorstellen ik ben Cornelis Bouman Mijn ouders woonden van 1939 tot
1945 op het adres nassouhaven nr 79 1ste verdieping onder was toen een koperslagerij wij zijn gebombadeerd op 28-1-1942 3 voltreffers zijn er nog mensen die hier iets van weten wil graag meer informatie
mvg Cor Bouman

zondag 30 apr 2017

Johannes :
Ik kom nog even terug Piet.
Zeer waarschijnlijk was het de groep van Frits de Zwerver die bij Salvesen veilig konden vergaderen. Meestal ging het over het plaatsen van onderduikers en de verzorging daar omheen. Ze voelden zich er veilig dit terwijl om hen heen meer Duits dan Nederlands werd gesproken.

Heb nog even mijn beste Noors boven gehaald (heb daar een paar jaar gewerkt) om de verhalen van Alf jr. over zijn Rotterdamse jaren te lezen. Hij heeft het over Scheveningen, de brand en de school C.P. Tielestraat met in het bijzonder de Nederlandse les met Aap-Noot-Mies.
http://www.blurb.com/books/6386463-som-en-nordmann
Helaas is hij eind vorig jaar op 84 jarige leeftijd overleden.
At your service, Johannes

zondag 15 mei 2016

Johannes :
Salvesen staat genoteerd Piet. Overigens heb ik niet gezegd dat de predikant lid was van een verzet groep wel dat de bijeenkomsten in de leeszaal - in naam van de Volksuniversiteit - in feite een dekmantel waren van het verzet. Welke groep dit was is mij niet duidelijk.

Dat Alf Salvesen wist wat daar gebeurde bleek later nadat de predikant van de Zweedse zeemanskerk - die in mei '40 was verbrand - hem een paar maal tevergeefs had gevraagd het Noorse kerkje te mogen gebruiken voor bijeenkomsten met Zweedse zeelieden hetgeen Salvesen telkenmale moest weigeren. Pas aan het eind van de oorlog kwamen beide er achter dat ze aan dezelfde kant stonden.

Overigens was deze locatie voor verzetsbijeenkomsten opmerkelijk omdat het gehele gebied ten zuiden van de W. Zeedijk door de Duitsers extra werd beveiligd.

vrijdag 13 mei 2016

Piet Byrman :
Johannes,
Allereerst de dominee heet Salvesen, ik heb nog contact met zijn zoon, hij zat bij ons op de lagere school CP Tielestraat. Weet jij bij welke verzetsgroep hij zat, ik daar ben ik al jaren naar op zoek.
Groeten, Piet Byrman

woensdag 11 mei 2016

Peter Hens :
Geert-Jan, nog van harte dank voor uw reactie en verdere informatie van 18 December 2015. Eerst een correctie in mijn eerdere bijdrage. Ik was drie DAGEN oud op 3 Oktober 1941 en kan me natuurlijk niets van die ellende herinneren, dus alles daarover geleerd van mijn ouders en broer. Alhoewel maar een bom insloeg pal achter ons huis, wel hebben mijn broer en moeder me verteld dat ook een brandbom in de achtertuin lag te branden. En ook dat in datzelfde bombardement de westerlijke punt van het Noordereiland plat is gebombardeerd. Het resultaat daarvan was nog te zien toen ik in de jaren na de oorlog op school ging op de Prins Hendriklaan.

dinsdag 26 apr 2016

Johannes :
Kleine aanvulling Geert Jan
Het Noorse Kerkje werd wel geraakt maar alleen de pastorie en de leeszaal brandden af het kerkje liep alleen waterschade op. Een snelle wederopbouw en herstel van de waterschade werd mogelijk gemaakt door een garantstelling van krantenmagnaat Albert Sijthoff die getrouwd was met een Noorse vrouw.
De brand was nog even spannend omdat dominee Savelsen het verzet toestemming had gegeven in de leeszaal samen te komen en er wapens onder de vloer waren verborgen.
Op 15 november 1942 was de kerk weer gereed voor gebruik. Door wie is voor mij niet duidelijk omdat door gebrek aan Noorse zeelieden de kerk niet voor diensten werd gebruikt.

dinsdag 08 dec 2015

G.J.Laan :
Voor Peter Hens en andere belangstellenden: Het Britse bombardement van 3 oktober 1941 werd uitgevoerd door 32 Britse Wellington bommenwerpers. De bedoeling was vooral haventerreinen, scheepswerven en schepen te vernietigen wat ook voor een klein deel is gelukt. Omdat de Britten van grote hoogte (7 tot 8000 meter) opereerden was het effect dat ook woonwijken de volle laag kregen. De Britten wierpen 243 brisantbommen en 3660 gewone brandbommen af. Totaal kwamen 106 burgers en 24 Duitse zeesoldaten om het leven. Het zwaarst werden de arbeiderswijken in Rotterdam-Zuid getroffen. 50 doden en 57 gewonden. Waarschijnlijk zijn doden of gewonden op het Noordereiland daarbij opgeteld. Museum Boymans heeft ook in brand gestaan en het Noorse kerkje in het Park is, inclusief zeer waardevolle boeken van het Rdamse leeskabinet verwoest. Er was ook wel sprake van een kortstondige anti-Britse houding bij de bevolking. De Duitsers en de NSB probeerden dit bombardement propagandistisch uit te buiten, maar toch zonder succes.

dinsdag 08 dec 2015

Peter Hens :
Heeft U misschien informatie over de inslag van een bom op de Lelistraat (Noordereiland) op Vrijdag 3 October 1941? De achtertuin van ons huis op Prins Hendrikkade 84A liep tegen de achtertuin aan van het pand dat de bom toen vernietigde. Ik was drie jaar oud en in de armen van mijn 14 jaar oudere broer die met mijn moeder samen in de gang van ons benedenhuis schuilden met vreselijke angst. Het dak van ons huis was de enigste platte in de buurt en de Duitsers hebben daar toen een afweergeschut opgezet. Ik denk dat de Engelsen dat in de gaten kregen hebben ze geprobeerd een bom daarop (en natuurlijk het huis daaronder) laten vallen. Maar ze hebben gemist en die bom is, in plaats op de Lellistraat ingeslagen. Van mijn broer en ouders heb ik stukjes van dit verhaal gehoord. Als die Engelsen toen hun doel berijkt hadden, zou ik nooit dir berichtje heb kunnen sturen. Als U hier verder meer over weet, zou ik dat heel graag horen. Alvast bedankt voor Uw medewerking.

dinsdag 08 dec 2015

G.J.Laan :
Dank voor deze aanvullingen. Er komt nog een tweede deel over dit onderwerp en daarna zal ik, wellicht in nummer3 in meer detail ingaan op deze opmerkingen.

Geert-Jan Laan

dinsdag 18 aug 2015

R.Sörensen :
Nog even.

In zijn biografie van Gerbrandy -Eigen meester-Niemands knecht - schrijft Cees Fasseur, dat het ontslag van Steenberge en Welter vooral te danken was aan het eigenzinnige optreden van Gerbrandy (blz 260)

dinsdag 18 aug 2015

R.Sörensen :
Waarom dat laatste stukje met wethouder De Zeeuw? Hem werd overigens wel na mei 1945 de wacht aangezegd wegens "te lang aanblijven"(Hasper blz70)

Oud werd door NSB'ers gedwongen een imitatie schootsvel met het vrijmetselaarssymbool de pentagram aan te trekken; niet de Davidster.

De Geallieerden en met name de Engelsen gaven hun piloten de instructie nooit met bommen aan boord terug te komen en te landen.
Wel gaven ze "second targets" aan als piloten gedwongen waren hun oorspronkelijke doel niet te bombarderen. De havens van Rotterdam, maar ook Vlissingen waren zulke targets.
Omdat de vroegtijdig terugkerende vliegtuigen vaak beschadigd waren, ging het afgooien van de bommen vaak fout. Ook omdat de Duitsers door hadden dat de havens second target waren en veel afweergeschut plaatsten.

dinsdag 18 aug 2015

Schrijf uw reactie








Type de code over:


Social media

Over de schrijver

Geert-Jan Laan

Geert-Jan Laan (1943, Delfzijl) is mede-oprichter van de nieuwe weekkrant Rotterdam Vandaag & Morgen.
Laan begon zijn journalistieke carrière bij Het Vrije Volk en het Rotterdams Parool, werkte van 1970 tot 1975 als sociaal economisch redacteur bij Het Vrije Volk en bedreef tussen 1975 en 1982 samen met Rien Robijns onderzoeksjournalistiek, o.a. naar Lockheed/Northrop, OGEM, etc. Ze wonnen de persprijs 1980 en publiceerden samen vijf boeken.

Daarna werkte Laan tot 1990 als plaatsvervangend hoofdredacteur/directeur van Het Vrije Volk te Rotterdam. Via zijn eigen PR- en journalistiek productiebureau deed hij in 1991 ,in opdracht van Robert Maxwel, onderzoek naar de eerste Nederlandse tabloid.

Hij was tot 2003 hoofdredacteur van Nieuwsblad/Dagblad van het Noorden en was onder meer voorzitter van het Nederlands Persmuseum te Amsterdam. Tevens was hij voorzitter van de Commissie Dag van de Persvrijheid.

KOPSTOOT

De mooiste gedichten van de wereld 4

50 dichters kiezen hun favoriete gedicht uit de schatkamers van Poetry International en vertellen waarom.

Jana Beranová over Vasko Popa


Een kleine hommage

Het is 1970, het 1e jaar van Poetry International.
Voor vertalingen is nog weinig geregeld. Ik lees
dat mijn landgenoot Miroslav Holub uit het Duits
is vertaald en bel op. Martin Mooij vraagt mij om
te komen. Holub kreeg van het toenmalig regiem
geen uitreisvisum. maar omdat ik ook uit andere
Slavische talen kan vertalen, bevind ik me opeens
tussen de werelddichters.

Eén kijkt me aan met van die droeve wolvenogen.
Ik wist toen nog niet dat wolven een belangrijke
rol speelden in zijn Roemeens-Servische cultuur.
Het is Vasko Popa en hij leest die avond uit
‘Spelen’ voor. Poëzie als spel met ons bestaan.
Ik lees en herlees. Tuimel van verbazing naar
verbazing. Het is Beckett, maar menselijker.
Een stoelpoot die lief gebaart! Ik zie een
keukenstoel. Allicht, fauteuils hebben armen.
Absurd. Een merkwaardige herkenning.

Van het eerste festival is op papier weinig
overgebleven, maar ‘Spelen’ zijn in mijn
vertaling opgenomen in Machine van
woorden (1975), de eerste boekuitgave
van Poetry International.

In 1974, toen hij de wolvengedichten las,
kocht ik voor hem een vaatje haringen – Popa
was dol op Hollandse nieuwe. Bij het afscheid
op Schiphol struikelde ik, het vaatje viel op de
grond en rolde naar hem toe. Hij gaf het een
tik, vaatje rolde terug en ik kon het alsnog
feestelijk overhandigen. Aan het eind van zijn
leven, hoorde ik jaren later, zat hij in winterjas
op een stoel midden in de kamer te wachten
op de dood. Dat was weer een andere stoel.



vertaling: Jana Beranová

Popa was 6x gast op Poetry International


  • Nieuw

  • Reacties